Οι άγιοι είναι οι άνθρωποι που έζησαν το Ευαγγέλιο ως το τέλος, και η Εκκλησία τους θέτει μπροστά μας για να έχουμε πάνω σε ποιον να ρυθμίζουμε τη ζωή μας. Στον βίο ενός αγίου βλέπουμε πώς μοιάζει η πίστη στον Χριστό όταν ένας άνθρωπος την εργάζεται με όλη του την ύπαρξη, μέσα σε πραγματικές ανθρώπινες συνθήκες, με πειρασμούς, με πτώσεις και με εγέρσεις. Γι’ αυτό οι άγιοι είναι για τους χριστιανούς σημεία αναφοράς: άνθρωποι προς τους οποίους κοιτάζουμε για να ξέρουμε πού πηγαίνουμε και πώς βαδίζεται ο δρόμος.
Τα σημεία αναφοράς σε κάθε τομέα
Κάθε τομέας στον οποίο ο άνθρωπος αναζητά την τελειότητα έχει τα σημεία αναφοράς του. Όποιος θέλει να καταλάβει την επική ποίηση φθάνει, αργά ή γρήγορα, στον Όμηρο και στον Βιργίλιο. Στη ζωγραφική υπάρχουν λίγοι δάσκαλοι πάνω στους οποίους διαμορφώθηκαν ολόκληρες γενιές ζωγράφων. Ένα παιδί που ονειρεύεται να γίνει μεγάλος ποδοσφαιριστής παρακολουθεί έναν συγκεκριμένο παίκτη, μαθαίνει τις κινήσεις του και προσπαθεί να έχει στο γήπεδο τη στάση του.
Αυτά τα σημεία αναφοράς είναι λίγα. Για την αρχαία γραμματεία τα μετράμε στα δάχτυλα. Στους νεότερους χρόνους, αφότου εμφανίστηκε η τυπογραφία, ο αριθμός όσων γράφουν αυξήθηκε πάρα πολύ, όμως εκείνοι που μένουν πραγματικά πρότυπα είναι πάλι λίγοι. Το ίδιο συμβαίνει στη ζωγραφική και σε κάθε τέχνη.
Απέναντι σε έναν τέτοιο τομέα ο άνθρωπος μπορεί να σταθεί με δύο τρόπους. Μπορεί να τον θαυμάζει από απόσταση, σαν ένας απλός άνθρωπος που χαίρεται ένα ωραίο βιβλίο ή έναν πίνακα, χωρίς να βάζει στον εαυτό του κάτι περισσότερο. Ή μπορεί να θελήσει να μπει ο ίδιος σε αυτόν τον τομέα και να γίνει κάποιος εκεί. Τότε ο θαυμασμός δεν του αρκεί πια. Πρέπει να διαλέξει έναν δάσκαλο, να μάθει από αυτόν και να τον ακολουθήσει ως τη μίμηση, ώσπου ο τρόπος εργασίας του δασκάλου να γίνει δικός του.
Η σύγκριση αυτή έχει ένα όριο. Ο δάσκαλος μιας τέχνης μεταδίδει τη δεξιότητά του, και ο μαθητής την αποκτά με την άσκηση. Στη χριστιανική ζωή οι αρετές δεν αποκτώνται μόνο με την προσπάθεια του ανθρώπου. Φυτρώνουν από την ενέργεια της χάριτος του Θεού, την οποία ο άνθρωπος δέχεται και εργάζεται με τη θέλησή του. Ο άγιος δεν μας δίνει μια τεχνική. Μας δείχνει πώς άφησε ο ίδιος τη χάρη να εργαστεί μέσα του.
Το πλήθος των αγίων
Στους χριστιανούς τα σημεία αναφοράς είναι πολύ περισσότερα από ό,τι σε οποιονδήποτε άλλο τομέα. Όποιος ανοίξει τον Συναξαριστή βρίσκει για κάθε ημέρα του έτους πολλούς αγίους: μάρτυρες, οσίους, ιεράρχες, έγγαμους ανθρώπους, στρατιώτες, δούλους, μητέρες που μεγάλωσαν τα παιδιά τους με φόβο Θεού. Είναι τόσο πολλοί, ώστε ο καθένας, από οποιαδήποτε κατάσταση και από οποιαδήποτε εποχή, μπορεί να βρει ανάμεσά τους κάποιον που έζησε σε συνθήκες όμοιες με τις δικές του.
Κι όμως, αν τους βάλουμε δίπλα σε όλη την ανθρωπότητα που πέρασε από τον κόσμο από την εποχή τους ως σήμερα, οι άγιοι μένουν λίγοι. Ο δρόμος τους είναι ανοιχτός σε όλους, αλλά λίγοι τον ακολουθούν ως το τέλος.
Χρειαζόμαστε λοιπόν σημεία αναφοράς, όπως κάθε άνθρωπος που θέλει να φθάσει κάπου. Και όποιος θέλει πραγματικά να ακολουθήσει τον χριστιανισμό χρειάζεται το ίδιο πράγμα που χρειάζεται ο μαθητής ενός μεγάλου ζωγράφου ή ο νέος που θέλει να γίνει μεγάλος ποδοσφαιριστής: να διαλέξει ένα πρότυπο και να το ακολουθήσει ως τη μίμηση.
Και οι άγιοι είχαν πρότυπα
Κανένας άγιος δεν ξεκίνησε από το τίποτα. Ο καθένας είχε μπροστά στα μάτια του κάποιον που είχε βαδίσει αυτόν τον δρόμο πριν από εκείνον.
Ο άγιος απόστολος Παύλος έγραφε στους Κορινθίους: «Μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ»1. Ο απόστολος δεν φοβόταν να προβάλει τον εαυτό του ως πρότυπο, επειδή ήξερε ότι ο ίδιος ακολουθούσε Άλλον. Στους Εβραίους έγραψε: «Μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων ὑμῶν, οἵτινες ἐλάλησαν ὑμῖν τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὧν ἀναθεωροῦντες τὴν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς μιμεῖσθε τὴν πίστιν»2. Στους ίδιους ζήτησε «ἵνα μὴ νωθροὶ γένησθε, μιμηταὶ δὲ τῶν διὰ πίστεως καὶ μακροθυμίας κληρονομούντων τὰς ἐπαγγελίας»3.
Ο άγιος Αντώνιος ο Μέγας, τον οποίο η Εκκλησία ονομάζει πατέρα των μοναχών, έτσι ακριβώς ξεκίνησε. Ο Μέγας Αθανάσιος, που έγραψε τον βίο του, διηγείται ότι ο νεαρός Αντώνιος πήγαινε στους ασκητές που ζούσαν στα περίχωρα και μάθαινε από τον καθένα ό,τι καλύτερο είχε. Από τον έναν έπαιρνε την πραότητα, από τον άλλον την επιμονή στην προσευχή, από άλλον τη νηστεία, την αγρυπνία ή την αγάπη προς τους αδελφούς. Έπειτα επέστρεφε στον τόπο του και αγωνιζόταν να συγκεντρώσει μέσα του όλα όσα είχε δει σε εκείνους4.
Στις 14 Νοεμβρίου η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος τον 14ο αιώνα υπερασπίστηκε την ευχή του Ιησού και τους μοναχούς που την εργάζονταν. Ούτε εκείνος βρήκε μόνος του αυτή την προσευχή. Τη διδάχθηκε από ανθρώπους που τη ζούσαν: πρώτα από τον Θεόληπτο, μετέπειτα μητροπολίτη Φιλαδελφείας, και ύστερα από τον όσιο Νικόδημο, έναν ασκητή κοντά στη Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους, κοντά στον οποίο έμεινε τρία χρόνια, ως την κοίμηση του γέροντα5. Εκείνος που έμελλε να γίνει για όλη την Εκκλησία ο διδάσκαλος της νοεράς προσευχής υπήρξε πρώτα μαθητής κάποιου.
Αν οι άγιοι, που είχαν περισσότερο ζήλο και περισσότερη χάρη από εμάς, χρειάστηκαν πρότυπα, πόσο μάλλον τα χρειαζόμαστε εμείς.
Ο Χριστός, η Θεοτόκος και οι άγιοι
Το τέλειο πρότυπο του χριστιανού είναι ο Χριστός, και Εκείνος είναι πρότυπο που καλούμαστε να ακολουθήσουμε άμεσα. Ο ίδιος ο Σωτήρας είπε: «ἄρατε τὸν ζυγόν μου ἐφ᾿ ὑμᾶς καὶ μάθετε ἀπ᾿ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν»6. Ο Χριστός είναι ο Θεός που έγινε άνθρωπος. Δεν θα γίνουμε ποτέ αυτό που είναι Εκείνος κατά φύση, αλλά καλούμαστε να ομοιωθούμε μαζί Του κατά χάρη, και όλη η χριστιανική ζωή είναι αυτή η ανάβαση.
Η Θεοτόκος είναι ανθρώπινο πλάσμα, όπως εμείς, και τιμάται υπεράνω όλων των αγίων. Η υπακοή της είναι παράδειγμα για κάθε χριστιανό. Όταν ο άγγελος της ανήγγειλε ότι θα γεννήσει τον Υιό του Θεού, εκείνη απάντησε: «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου»7. Κάθε χριστιανός που δέχεται το θέλημα του Θεού στη ζωή του ακολουθεί εκείνη.
Έτσι, και τον Χριστό και τη Θεοτόκο τους τιμούμε με ευλάβεια και ταυτόχρονα τους ακολουθούμε. Πού βρίσκεται τότε η θέση των αγίων; Το μέτρο του Χριστού και της Θεοτόκου είναι τόσο υψηλό, ώστε ο αρχάριος, κοιτάζοντας μόνο αυτό, δεν ξέρει από πού να αρχίσει. Οι άγιοι μας δείχνουν το βήμα. Είναι άνθρωποι που ξεκίνησαν από την ίδια εξασθενημένη ανθρώπινη φύση, με πειρασμούς και αδυναμίες, και πολλοί από αυτούς πέρασαν και από πτώσεις. Στη ζωή τους βλέπουμε πώς γίνεται, σε συνθήκες όμοιες με τις δικές μας, το πρώτο βήμα προς τον Χριστό, και έπειτα το δεύτερο. Οι άγιοι δεν παίρνουν τη θέση του Χριστού ως πρότυπο. Μας δείχνουν πώς εργάζεται ο Χριστός μέσα σε έναν άνθρωπο και μας οδηγούν σε Εκείνον.
Ο άγιος απόστολος Φίλιππος, του οποίου τη μνήμη η Εκκλησία τιμά επίσης στις 14 Νοεμβρίου, το δείχνει καθαρά. Ο Χριστός τον βρήκε και του είπε: «Ἀκολούθει μοι». Ο Φίλιππος Τον ακολούθησε, έπειτα βρήκε τον φίλο του τον Ναθαναήλ και του είπε ότι βρήκε Εκείνον για τον οποίο έγραψαν ο Μωυσής και οι προφήτες. Ο Ναθαναήλ αμφέβαλε: «Ἐκ Ναζαρὲτ δύναταί τι ἀγαθὸν εἶναι;» Ο Φίλιππος δεν άρχισε να τον πείθει. Του απάντησε μόνο: «Ἔρχου καὶ ἴδε»8. Αργότερα, μερικοί Έλληνες που είχαν ανέβει στην Ιερουσαλήμ για τη γιορτή πλησίασαν και πάλι τον Φίλιππο και τον παρακάλεσαν: «Κύριε, θέλομεν τὸν Ἰησοῦν ἰδεῖν»9. Έτσι εργάζεται ένας άγιος στη ζωή μας: βάδισε πρώτος πίσω από τον Χριστό και μας καλεί να έλθουμε και να δούμε.
Στην ορθόδοξη παράδοση η ακολουθία του Χριστού δεν μας χωρίζει από εκείνους που Τον ακολούθησαν πριν από εμάς. Οι βίοι των αγίων μας δείχνουν πώς οι εντολές του Ευαγγελίου σαρκώνονται σε πολύ διαφορετικές ανθρώπινες συνθήκες.
Πού έσφαλα εγώ
Για πολύ καιρό πίστευα ότι μου αρκούσε η Εκκλησία και τα θαυμαστά πράγματα που τελούνται μέσα σε αυτήν. Εξομολογούμουν, πήγαινα στη Θεία Λειτουργία, κοινωνούσα, νήστευα, και μου φαινόταν ότι αυτά ήταν αρκετά.
Αυτές οι δωρεές δεν ήταν μικρές. Είναι η ζωή της Εκκλησίας, και χωρίς αυτές κανείς δεν σώζεται. Εγώ όμως δεν είχα πρότυπο. Είχα διαβάσει τους βίους πολλών αγίων και μερικούς από αυτούς τους θαύμαζα πολύ, αλλά τους θαύμαζα από απόσταση, όπως θαυμάζει ένας απλός άνθρωπος έναν πίνακα. Στη ζωή χρειάζεσαι και έναν ζωντανό άνθρωπο, που να σε γνωρίζει και να σε καθοδηγεί από καιρό σε καιρό, για να ξέρεις τι να πάρεις από τους αγίους και πώς να εργαστείς με τη χάρη που έλαβες. Λάμβανα τη χάρη, αλλά δεν ήξερα τι να κάνω με αυτήν στην καθημερινή ζωή.
Αυτό που ακολούθησε ήταν μια στασιμότητα. Τα χρόνια περνούσαν και εγώ έμενα στο ίδιο μέτρο. Πήγαινα στην εκκλησία, αλλά δεν μεγάλωνα. Μόνο αργότερα κατάλαβα ότι είχα ξεχάσει το πρότυπο και ότι έπρεπε να διαλέξω ένα.
Τι σημαίνει αληθινή υπακοή
Σήμερα γίνεται πολύς λόγος για την υπακοή, και έχω γράψει κι εγώ γι’ αυτήν σε άλλα άρθρα. Η υπακοή που ακούμε να κηρύσσεται τώρα είναι, τις περισσότερες φορές, υπακοή σε όποιον βρίσκεται δίπλα σου: στον ιερέα της ενορίας όπου έτυχε να βρεθείς, στον πλησιέστερο πνευματικό, μόνο επειδή βρίσκεται εκεί.
Για να καταλάβουμε τι σημαίνει αληθινή υπακοή, πρέπει να διακρίνουμε τρία είδη πνευματικού δεσμού.
Το πρώτο είναι η υπακοή του μοναχού στον γέροντά του. Ο μοναχός αποκόπτει το ίδιο θέλημα και εμπιστεύεται ολόκληρο τον εαυτό του στον καθοδηγητή, με ταπείνωση. Για αυτή την υπακοή γράφει ο άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, ο οποίος συμβουλεύει, πριν εμπιστευθεί κανείς τον εαυτό του σε κάποιον, να τον εξετάσει και να τον δοκιμάσει με προσοχή, για να μη βρει άρρωστο αντί για γιατρό ή άνθρωπο κυριευμένο από πάθη αντί για απαθή10. Μόνο αφού τον διαλέξει με διάκριση, ο μαθητής παραδίδεται ολόκληρος.
Το δεύτερο είναι ο δεσμός του λαϊκού με τον πνευματικό του. Ο λαϊκός δεν ζει σε μοναχική υπακοή. Λαμβάνει από τον πνευματικό την άφεση των αμαρτιών και τη συμβουλή, και εκεί όπου μπορεί να διαλέξει, οφείλει να αναζητήσει τον πνευματικό του με την ίδια προσοχή για την οποία μιλά ο Κλίμακος, επειδή η συμβουλή που θα λάβει θα δώσει σχήμα στη ζωή του.
Το τρίτο είναι η ακολουθία ενός αγίου. Εδώ το σημείο αναφοράς είναι ένας άνθρωπος του οποίου η ζωή έχει ολοκληρωθεί και εξεταστεί, τον οποίο γνωρίζουμε από τους βίους των αγίων και από τα συγγράμματά του. Αυτή η ακολουθία είναι προσιτή σε καθέναν, μοναχό ή λαϊκό, και φωτίζει τα άλλα δύο.
Και στα τρία, η αληθινή υπακοή είναι υπακοή σε ένα σημείο αναφοράς που επιλέχθηκε με διάκριση. Ο Σωτήρας είπε: «Μήτι δύναται τυφλὸς τυφλὸν ὁδηγεῖν; οὐχὶ ἀμφότεροι εἰς βόθυνον πεσοῦνται; οὐκ ἔστι μαθητὴς ὑπὲρ τὸν διδάσκαλον αὐτοῦ· κατηρτισμένος δὲ πᾶς ἔσται ὡς ὁ διδάσκαλος αὐτοῦ»11. Ο μαθητής, λοιπόν, γίνεται όπως ο δάσκαλός του. Αν ο δάσκαλος βλέπει, ο μαθητής θα δει. Αν ο δάσκαλος είναι τυφλός, θα πέσουν και οι δύο στον ίδιο λάκκο.
Ο σκοπός της υπακοής είναι ο Θεός. Σε αυτόν τον δρόμο ο μαθητής αυξάνει προς το μέτρο εκείνου που τον διδάσκει, και μερικές φορές ο Θεός του δίνει να το ξεπεράσει κιόλας, όπως ο Αντώνιος έφθασε ψηλότερα από καθέναν από εκείνους από τους οποίους είχε μάθει. Αυτή η αύξηση είναι καρπός της υπακοής και έρχεται ως δώρο. Όποιος την κάνει σκοπό χάνει την ταπείνωσή του και, μαζί της, όλο τον δρόμο.
Όταν τα σημεία αναφοράς γύρω μας είναι λανθασμένα
Η προσοχή αυτή είναι σήμερα ακόμη πιο αναγκαία. Η Εκκλησία μένει αγία, επειδή είναι το Σώμα του Χριστού, αλλά πολλοί από τους ανθρώπους που βρίσκονται μέσα της χαμήλωσαν το μέτρο. Η ποιότητα των ανθρώπων άλλαξε, και μαζί της άλλαξαν και τα σημεία αναφοράς που τιμούν.
Στη Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία, για παράδειγμα, πολλοί πιστοί, μοναχοί και ιερείς έχουν ως σημεία αναφοράς τον Αρσένιο Μπόκα, τον οποίο η Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία έχει αγιοκατατάξει, τον Γελάσιο του Φρασινέι, τον Γερόντιο της Τισμάνα και άλλους σαν αυτούς. Το πλήθος τους τιμά ως αγίους ή ως μεγάλους πνευματικούς, παρόλο που η ζωή και η διδασκαλία τους εγείρουν σοβαρά προβλήματα. Τα έχω εξετάσει διεξοδικά, με παραθέματα και έγγραφα, στα άρθρα αυτού του ιστοτόπου, και στον Αρσένιο Μπόκα έχω αφιερώσει μια ολόκληρη σειρά, η οποία συνεχίζεται12.
Αν όσοι βρίσκονται γύρω σου ακολουθούν αυτούς και εσύ παραδίδεσαι στην υπακοή τους, θα καταλήξεις να τους ακολουθείς κι εσύ, χωρίς να το καταλάβεις. Θα περιοριστείς στο μέτρο τους ή, χειρότερα, θα παρασυρθείς σε πλάνη με όσα πράττεις, με όσα αισθάνεσαι και με όσα σκέφτεσαι. Η υπακοή, που θα έπρεπε να σε οδηγεί στον Χριστό, θα σε οδηγήσει εκεί όπου έφθασαν εκείνοι στους οποίους υπακούς.
Πώς διαλέγουμε τότε ένα ασφαλές σημείο αναφοράς; Ο απόστολος μάς άφησε ένα πρώτο κριτήριο: να προσέχουμε την έκβαση της ζωής εκείνων που ακολουθούμε2. Το δεύτερο κριτήριο είναι η συμφωνία. Η διδασκαλία και η ζωή ενός ανθρώπου πρέπει να συμφωνούν με την Αγία Γραφή και με τη μαρτυρία των αγίων Πατέρων όλων των αιώνων. Όπου ένας διδάσκαλος φέρνει πράγματα που οι Πατέρες δεν γνώρισαν ή που απέρριψαν, εκεί πρέπει να σταθούμε, όσοι κι αν τον ακολουθούν. Ακόμη και στους μεγαλύτερους αγίους, η Εκκλησία δεν πήρε ως κανόνα κάθε προσωπική γνώμη, αλλά ό,τι συμφώνησε με την πάντοτε διδασκαλία της.
Και όταν ο άνθρωπος δεν βρίσκει κοντά του ασφαλή καθοδηγητή, οι άγιοι μένουν κοντά του μέσα από τα συγγράμματά τους. Ο άγιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκι είχε κι ο ίδιος καθοδηγητή, τον γέροντα Βασίλειο του Πογιάνα Μαρούλουι, ο οποίος και τον έκειρε μοναχό13. Τα δεκαεπτά χρόνια που πέρασε στο Άγιον Όρος τα αφιέρωσε στην αντιγραφή των βιβλίων των αγίων Πατέρων και στη μετάφρασή τους, για να τα έχουν και άλλοι14. Χάρη στον κόπο του, χιλιάδες άνθρωποι που δεν είχαν κοντά τους γέροντα έλαβαν την καθοδήγηση των Πατέρων.
Μιμούμαστε την αρετή, δεν αντιγράφουμε τη ζωή
Η ακολουθία ενός αγίου δεν σημαίνει να αναπαράγουμε όλες τις πράξεις του. Ένας λαϊκός που έχει οικογένεια και εργασία δεν πρέπει να επιχειρεί την αυστηρή νηστεία, τις ολονύκτιες αγρυπνίες ή την αναχώρηση στην έρημο ενός ερημίτη. Θα έβλαπτε την ψυχή και το σώμα του και θα έπεφτε εύκολα στην υπερηφάνεια.
Αυτό που παίρνουμε από τον άγιο είναι η αρετή του: η ταπείνωση, η υπομονή, η προσευχή, η αγάπη. Αυτές τις εργαζόμαστε σύμφωνα με την κατάστασή μας και με το μέτρο που μας δίνει ο Θεός, με τη συμβουλή του πνευματικού. Ο ερημίτης υπέμεινε την πείνα και τη μοναξιά. Εμείς μπορούμε να υπομείνουμε, με το ίδιο πνεύμα, τον δύσκολο άνθρωπο δίπλα μας, την κουραστική εργασία ή την αρρώστια. Ο Αντώνιος δεν αντέγραψε τη ζωή κανενός. Πήρε από τον καθένα την αρετή που έβλεπε και την εργάστηκε στη δική του ζωή.
Πώς μας βοηθούν οι άγιοι στην καθημερινή ζωή
Το πρώτο βήμα είναι η επιλογή. Αναζήτησε ανάμεσα στους αγίους έναν ή περισσότερους που έζησαν σε συνθήκες κοντινές με τις δικές σου. Ένας έγγαμος άνθρωπος, που εργάζεται και μεγαλώνει τα παιδιά του, μπορεί να κοιτάξει τον άγιο Φιλάρετο τον Ελεήμονα, ο οποίος έζησε μέσα σε οικογένεια και μοίρασε στους φτωχούς ως το τελευταίο πράγμα που είχε. Όποιος ταπεινώνεται στη δουλειά του μπορεί να κοιτάξει τον άγιο Ιωάννη τον Ρώσο, ο οποίος ήταν δούλος σε ξένο αφέντη και κράτησε την πίστη του με πραότητα. Μια μητέρα μπορεί να κοιτάξει την αγία Ιουλιανή του Λαζάρεβο, η οποία μεγάλωσε τα παιδιά της και κυβέρνησε το σπίτι της χωρίς να εγκαταλείψει την προσευχή. Όποιος αναζητά σημείο αναφοράς κοντινό στην εποχή μας έχει τον όσιο Κλεόπα της Σιχάστρια.
Έπειτα διάβαζε τον βίο του αγίου σου όχι μία φορά, αλλά πολλές, ώσπου να τον ξέρεις σχεδόν απέξω. Ένας ποδοσφαιριστής βλέπει δεκάδες φορές την ίδια κίνηση του δασκάλου του, ώσπου να μπορεί να την κάνει ο ίδιος. Το ίδιο συμβαίνει με τον βίο ενός αγίου: στην πρώτη ανάγνωση τον θαυμάζεις, και μετά τη δέκατη αρχίζεις να τον καταλαβαίνεις.
Μέσα στις περιστάσεις της ημέρας, ρώτα τον εαυτό σου τι θα έκανε εκείνος. Όταν κάποιος σε προσβάλλει, όταν πειράζεσαι, όταν πρέπει να πάρεις μια απόφαση, η σκέψη του αγίου σου σού δείχνει έναν δρόμο που αλλιώς δεν θα έβλεπες.
Μιμήσου τον σε μικρά και συγκεκριμένα πράγματα. Πάρε από αυτόν ένα μόνο πράγμα, όπως έκανε ο Αντώνιος με τους ασκητές που επισκεπτόταν: την πρωινή του προσευχή, τον τρόπο που σιωπούσε όταν τον έλεγχαν, την ελεημοσύνη του. Όταν αυτό το πράγμα έχει μπει στη ζωή σου, πάρε το επόμενο.
Διάβαζε κάθε μέρα τους βίους των αγίων της ημέρας. Έτσι θα γνωρίσεις όλο και περισσότερους από αυτούς, και ίσως μια μέρα συναντήσεις σε αυτές τις σελίδες εκείνον που ο Θεός σού έχει ετοιμάσει ως πρότυπο.
Οι άγιοι προσεύχονται για μας
Οι άγιοι δεν είναι μόνο παραδείγματα από το παρελθόν. Είναι ζωντανοί κοντά στον Θεό και είναι μέλη του ίδιου Σώματος του Χριστού στο οποίο ανήκουμε κι εμείς. Ο θάνατος δεν έκοψε τον δεσμό τους με την Εκκλησία πάνω στη γη.
Ο άγιος Ιωάννης είδε στην Αποκάλυψη τους εικοσιτέσσερις πρεσβυτέρους στον ουρανό να πέφτουν μπροστά στο Αρνίο, «ἔχοντες ἕκαστος κιθάρας καὶ φιάλας χρυσᾶς γεμούσας θυμιαμάτων, αἵ εἰσιν αἱ προσευχαὶ τῶν ἁγίων»15. Όσοι είναι στον ουρανό φέρνουν ενώπιον του Θεού τις προσευχές εκείνων που είναι στη γη. Η Εκκλησία έζησε πάντοτε αυτή την αλήθεια. Σε κάθε ακολουθία καλεί τους αγίους να πρεσβεύουν για μας, και οι πιστοί ζητούν τη βοήθειά τους στις ανάγκες τους.
Γι’ αυτό, προσευχήσου στον άγιο που ακολουθείς. Με τη δωρεά του Θεού μπορεί να γνωρίζει τις προσευχές και τις ανάγκες σου, και πρεσβεύει για σένα ενώπιον του Χριστού. Καθώς ακολουθείς τα βήματά του και ζητάς τη βοήθειά του, γεννιέται ανάμεσά σας μια οικειότητα. Εκείνος που διάλεξες ως πρότυπο γίνεται για σένα και φίλος και πρεσβευτής.
Πώς ξέρω ότι άρχισα να αυξάνω
Η στασιμότητα φαίνεται εύκολα: τα χρόνια περνούν και ο άνθρωπος μένει ο ίδιος. Η αύξηση φαίνεται πιο δύσκολα, επειδή έρχεται αργά και ο ταπεινός άνθρωπος δεν την αναζητά στον εαυτό του. Μερικά απλά σημάδια όμως τη φανερώνουν. Θυμώνεις πιο σπάνια από πριν. Συγχωρείς πιο γρήγορα. Κρίνεις λιγότερο τους άλλους και βλέπεις πιο εύκολα τα δικά σου λάθη. Προσέχεις περισσότερο τις ανάγκες όσων είναι γύρω σου. Η προσευχή, που σου ήταν βάρος, αρχίζει να σου λείπει όταν την αφήνεις. Αυτοί είναι οι καρποί που δείχνουν ότι η ακολουθία των αγίων πέρασε από τα βιβλία στη ζωή σου.
Οι άγιοι βάδισαν πριν από εμάς τον ίδιο δρόμο. Μας άφησαν τα ίχνη των βημάτων τους για να μη χαθούμε, και προσεύχονται για μας για να μη σταματήσουμε. Όποιος πατά εκεί όπου πάτησαν εκείνοι φθάνει, με τον καιρό, εκεί όπου έφθασαν εκείνοι: στον Χριστό.
Τα αγιογραφικά χωρία παρατίθενται από το πρωτότυπο κείμενο της Καινής Διαθήκης.
Βιβλία για περαιτέρω μελέτη (εκδόσεις στα ρουμανικά)
- Epistole și viața cuviosului părintelui nostru Antonie — Μέγας Αθανάσιος
- Scara Raiului — Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος
- Viețile Sfinților pe Noiembrie
- Viețile sfinților căsătoriți. Căsătoria, cale spre sfințenie — David Ford και Mary Ford
Εμπορικοί σύνδεσμοι προς το Booksell. Οι εκδόσεις αυτές είναι στα ρουμανικά. Ελέγξτε την τιμή και τη διαθεσιμότητα στη σελίδα κάθε βιβλίου.
- Α΄ Κορ. 11, 1. ↩︎
- Εβρ. 13, 7. ↩︎ 2 ↩︎
- Εβρ. 6, 12. ↩︎
- Μέγας Αθανάσιος, Βίος του Αγίου Αντωνίου, κεφ. 4. ↩︎
- Για τη μαθητεία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά κοντά στον Θεόληπτο Φιλαδελφείας και στον όσιο Νικόδημο του Βατοπαιδίου (1319–1322): Φιλόθεος Κόκκινος, Εγκώμιον εις τον άγιον Γρηγόριον Παλαμάν. ↩︎
- Ματθ. 11, 29. ↩︎
- Λουκ. 1, 38. ↩︎
- Ιω. 1, 43–46. ↩︎
- Ιω. 12, 20–21. ↩︎
- Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος, Κλίμαξ, Λόγος Δ΄ (Περί υπακοής). ↩︎
- Λουκ. 6, 39–40. ↩︎
- Η ζωή του Αρσενίου Μπόκα (Α΄). Ως το Πρίσλοπ (1910–1948); Ο Γελάσιος του Φρασινέι και ο «καρπαθικός ησυχασμός». ↩︎
- Ο γέροντας Βασίλειος τον έκειρε μοναχό στο Άγιον Όρος το 1750, με το όνομα Παΐσιος. ↩︎
- Ο άγιος Παΐσιος έζησε στο Άγιον Όρος από το 1746 ως το 1763. ↩︎
- Αποκ. 5, 8. ↩︎
