Ο Γελάσιος του Φρασινέι και ο «καρπαθικός ησυχασμός»

Ο ιερομόναχος Γελάσιος Γκεόργκε του Φρασινέι δίδαξε έναν «καρπαθικό ησυχασμό» και μια «ησυχαστική ιατρική», που βρίσκονται σήμερα στο κέντρο ενός ρεύματος με εκδοτικούς οίκους, συνέδρια και ακαθίστους. Το άρθρο τοποθετεί τη διδασκαλία του δίπλα στην προσευχή των αγίων Πατέρων και εξετάζει τι φύτρωσε από αυτήν.

Ο ιερομόναχος Γελάσιος (Γκεόργκε) της Μονής Φρασινέι
Ο ιερομόναχος Γελάσιος (Γκεόργκε), 1944–2003, από τη Μονή Φρασινέι. Πηγή: Wikimedia Commons / Editura Platytera (CC0).

Ο ιερομόναχος Γελάσιος (Γκεόργκε) έζησε τριάντα χρόνια στη Μονή Φρασινέι, στον νομό Βύλτσεα της Ρουμανίας, και εκοιμήθη εκεί στις 2 Ιουλίου 2003. Το Φρασινέι είναι ανδρική μονή, γνωστή για το αυστηρό της τυπικό. Στη θέση της υπήρχε από τις αρχές του 18ου αιώνα μια παλαιότερη σκήτη, και ο Άγιος Καλλίνικος του Τσέρνικα ίδρυσε εκεί τη μονή, χτίζοντας τον μεγάλο ναό της μεταξύ 1860 και 1863.[1]

Μετά το 1990 βγήκε από αυτή τη μονή μια διδασκαλία που ο συγγραφέας της την ονόμασε «καρπαθικό ησυχασμό». Ο ησυχασμός είναι η οδός της προσευχής της Ανατολικής Εκκλησίας: ο άνθρωπος ησυχάζει τον νου από τους λογισμούς και επικαλείται αδιάλειπτα το όνομα του Κυρίου με την ευχή «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, Υἱὲ τοῦ Θεοῦ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν». Ο π. Γελάσιος έβαλε δίπλα σε αυτή τη λέξη το όνομα των Καρπαθίων και υποστήριξε ότι στις ρουμανικές χώρες διασώθηκε από τα παλαιά χρόνια μια δική τους ησυχαστική παράδοση, διαφορετική από εκείνη του Σινά, του Αγίου Όρους και του σλαβικού κόσμου.

Μετά την κοίμησή του οι μαθητές του τύπωσαν τα άπαντά του, έγραψαν τον βίο του και του συνέθεσαν ακαθίστους. Γύρω από το όνομά του συγκεντρώθηκαν μοναχοί, ιερείς, καθηγητές θεολογίας, συγγραφείς, ηθοποιοί και επιστήμονες. Το άρθρο αυτό δείχνει τι δίδαξε, πώς στέκεται η διδασκαλία του δίπλα στην προσευχή των αγίων Πατέρων και τι φύτρωσε από αυτήν έως σήμερα.

Σε αυτό το άρθρο

Ο βίος του, όπως τον διηγούνται οι μαθητές

Όλα όσα γνωρίζουμε για τη ζωή του προέρχονται από εκείνους που τον αγάπησαν. Η βιογραφία που δημοσιεύεται στον ιστότοπο των μαθητών αναφέρει ότι γεννήθηκε στις 18 Μαρτίου 1944 στο χωριό Σερμπανέστι της Βύλτσεα, με το κοσμικό όνομα Γκεόργκε Τεοντόρ Ποπέσκου, σε οικογένεια με αρκετές γενιές ιερέων.[2] Φοίτησε σε σχολή νοσηλευτών στο Κλουζ, και γύρω στα είκοσι τρία του χρόνια πήγε στα βουνά του φαραγγιού του Ρίμετς, όπου έζησε μερικά χρόνια κοντά σε έναν ερημίτη ονόματι Αρσένιο Πράζα. Το 1973 εισήλθε στην αδελφότητα του Φρασινέι.

Η ίδια βιογραφία καταγράφει κάτι ασυνήθιστο. Ο Γελάσιος είχε καρεί μοναχός και χειροτονηθεί ιερέας πριν έρθει στο Φρασινέι, όμως έζησε εκεί σχεδόν είκοσι χρόνια ως απλός αδελφός, γνωστός ως «αδελφός Γκεοργκίτσα». Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο τότε βοηθός επίσκοπος του Ρίμνικ Ειρηναίος (Πόπα), σήμερα Μητροπολίτης Ολτενίας, τον αποκατέστησε στην ιερατική διακονία. Η βιογραφία στον ιστότοπο των μαθητών δεν λέει ποιος τον χειροτόνησε. Το λέει ένας από αυτούς, ο π. Μιχαήλ Ντελιόργκα, στο βιβλίο «Practica Iconică» («Η εικονική πρακτική»), που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πλατυτέρα το 2026. Ο Γελάσιος χειροτονήθηκε στις 21 Ιουνίου 1969 από «τον αντικανονικό ιεράρχη Ευλόγιο (Ότσα), πρώην ηγούμενο της Μονής Ρίμετς».[3] Ο Ευλόγιος (Ότσα) ήταν ηγούμενος του Ρίμετς από το 1940. Μετά από κανονικές διαφωνίες με την Εκκλησία, πέρασε το 1954, μαζί με την αδελφότητά του, στη λεγόμενη «Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία της Ανατολής», και ο μητροπολίτης της, Γαλακτίων (Κορντούν), τον χειροτόνησε επίσκοπο.[4] Για την αποκατάσταση των αρχών της δεκαετίας του 1990, ο π. Ντελιόργκα γράφει ότι τότε ο Γελάσιος γίνεται «επίσημα» ιερομόναχος. Η διατύπωσή του δείχνει και γιατί έζησε τόσα χρόνια ως απλός αδελφός: ως τότε η ιερωσύνη του δεν είχε αναγνωριστεί.

Στην υποσημείωση της ίδιας σελίδας ο συγγραφέας εξηγεί την αποκατάσταση με την οικονομία. Σε καιρούς διωγμού ή σχίσματος, γράφει, η Εκκλησία αναγνώρισε μερικές φορές χειροτονίες που τελέστηκαν έξω από την κανονική τάξη, και το ύψιστο κριτήριο θα ήταν «η διάκριση της ενέργειας του Αγίου Πνεύματος πέρα από τα τυπικά όρια» (σ. 35–36). Το βιβλίο όμως δεν λέει με ποιον τρόπο έγινε η αποκατάσταση και δεν αναφέρει καμία απόφαση της Συνόδου, και εμείς δεν βρήκαμε καμία. Οι ιεροί κανόνες υπάρχουν ακριβώς για να μην αφήνεται η διάκριση της ενέργειας του Πνεύματος στην κρίση του καθενός.

Οι μαθητές διηγούνται επίσης ότι πριν από το 1989 ο Γελάσιος πήγε μαζί με έναν άλλο μοναχό του Φρασινέι, τον Ιωαννίκιο, που αργότερα έγινε ηγούμενος, στον ναό του Ντραγκανέσκου, όπου ζωγράφιζε ο Αρσένιος Μπόκα. Ο Μπόκα λέγεται ότι τους ρώτησε: «Ε! Ποιος από εσάς είναι ιερέας;» και ότι είπε στον Γελάσιο: «Θα ερεθίσεις πολλά πνεύματα!» Αργότερα, όταν τα βιβλία του άρχισαν να προκαλούν αντιδράσεις, ο Γελάσιος θυμόταν αυτόν τον λόγο και τον θεωρούσε εκπληρωμένη προφητεία.[2] Το περιστατικό το διηγήθηκε ο ίδιος ο Ιωαννίκιος σε ένα σεμινάριο για τον Γελάσιο στο Ρίμνικου Βύλτσεα το 2017.[3]

Το πρώτο του βιβλίο, «Memoriile unui isihast» («Απομνημονεύματα ενός ησυχαστή»), κυκλοφόρησε τον Φεβρουάριο του 1991. Στον πρόλογο ο συγγραφέας προειδοποιούσε τους αναγνώστες ότι πολλοί θα δουν σε αυτό κάτι καινούργιο ή μια επινόηση, και οι πιο δογματικοί «μια ανοησία». Τους παρακαλούσε να διαβάσουν ως το τέλος και να προσπεράσουν τις αντιφάσεις, τις οποίες ονόμαζε περισσότερο υποτιθέμενες παρά πραγματικές.[2] Ακολούθησαν άλλοι τόμοι, ανάμεσά τους η «Medicina isihastă» («Ησυχαστική ιατρική»), της οποίας ο πρόλογος φέρει ημερομηνία Νοεμβρίου 1991.

Οι διηγήσεις για την κοίμησή του, που αναδημοσίευσε και ο Τύπος, λένε ότι εκοιμήθη την ώρα της προσευχής, με την εικόνα στο στήθος, ενώ ένας μαθητής του διάβαζε τον Ακάθιστο Ύμνο της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου.[5] Έτσι διηγούνται τα συναξάρια το τέλος των αγίων.

Τι ονόμαζε «καρπαθικό ησυχασμό»

Για τον Γελάσιο, το Φρασινέι ήταν ένα «μικρό Καρπαθικό Άγιον Όρος». Οι μαθητές του διασώζουν τον λόγο του ότι αυτό το καρπαθικό ιδίωμα «είναι ο χαρακτήρας μας» και ότι όποιος δεν το λογαριάζει έρχεται σε αντίφαση με τον εαυτό του.[2] Θεωρούν τα γραπτά του «καρπαθική Φιλοκαλία» και το 2017 τύπωσαν τα «Απομνημονεύματα ενός ησυχαστή» ακριβώς με αυτόν τον υπότιτλο.[6] Η Φιλοκαλία είναι η συλλογή των συγγραμμάτων των αγίων Πατέρων περί προσευχής και νήψεως, που διαβάζεται σε όλη την Ορθοδοξία ως θεμελιώδες βιβλίο της πνευματικής ζωής. Το να τεθεί δίπλα της μια «καρπαθική Φιλοκαλία» σημαίνει να μπει ο λόγος ενός μοναχού του περασμένου αιώνα δίπλα στον λόγο των Πατέρων.

Στο βιβλίο «Chipul Omului» («Η εικόνα του ανθρώπου»), που επανεκδόθηκε από τις εκδόσεις Πλατυτέρα το 2013, ο Γελάσιος περιγράφει λεπτομερώς την παράδοσή του.[7] Τη συνδέει με τον τελευταίο αρχιερέα του Ζάλμοξι, του θεού των αρχαίων Γετών για τον οποίο γράφει ο Ηρόδοτος. Από αυτόν η παράδοση θα είχε περάσει σε έναν «Παππού-Ερημίτη» και έπειτα σε έναν ερημίτη Νεόφυτο, ο οποίος θα είχε ζήσει τον 10ο αιώνα στο φαράγγι του Ρίμετς (σ. 231, σημ. 5). Στα «Απομνημονεύματα ενός ησυχαστή» αναφέρει επίσης ένα «Χειρόγραφο των Νεοφύτων», που θα του είχε αποκαλύψει μια μυστική γλώσσα (τόμ. 2, σ. 5).

Αυτή η γενεαλογία δεν προέρχεται από κανένα Γεροντικό. Η ιδέα μιας θρησκείας των Δακών που θα είχε προετοιμάσει τον Χριστιανισμό κυκλοφορούσε ευρέως στη Ρουμανία των δεκαετιών του 1970 και του 1980: την ενθάρρυνε το κομμουνιστικό καθεστώς μέσω του λεγόμενου πρωτοχρονισμού και τη διέδιδε η «δακομανία» του Ιωσήφ Κωνσταντίν Ντραγκάν. Νωρίτερα, τη δεκαετία του 1930, ο Βασίλε Λοβινέσκου, Ρουμάνος μαθητής του Γάλλου εσωτεριστή Ρενέ Γκενόν, είχε γράψει για μια «Υπερβόρεια Δακία», πνευματικό κέντρο μιας αρχέγονης παράδοσης.[8] Δεν γνωρίζουμε τι διάβαζε ο Γελάσιος. Η γενεαλογία του όμως μοιάζει με αυτές τις ιδέες περισσότερο παρά με οποιονδήποτε βίο αγίου.

Στο ίδιο βιβλίο ο Γελάσιος γράφει ότι οι ερημίτες των Καρπαθίων δεν είχαν τις σχολές του Αγίου Όρους, των Ιεροσολύμων ή της Ρωσίας, αλλά «την παράδοση του αίματος του τόπου» (σ. 330). Νέος ακόμη, είχε διαβάσει στα φιλοκαλικά συγγράμματα για τη νοερά προσευχή, όπως τη δίδασκε ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Ο γέροντας ερημίτης του όμως δεν έκανε νοερά προσευχή, αλλά «την προσευχή της εικόνας» (σ. 330). Τον αρχάριο μαθητή τον κρατούσε μακριά από την πολλή προσευχή, η οποία, όπως λέει, θα ερέθιζε «τον δαιμονισμό μέσα του», και του έδινε αντί γι’ αυτήν μετάνοιες και υποκλίσεις. Τη νοερά προσευχή και την προσευχή της καρδιάς δεν του την επέτρεπε στην πρώτη βαθμίδα (σ. 329). Στη σ. 255 ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι αυτή η παράδοση δεν αντιφάσκει με τη Φιλοκαλία. Στην επόμενη σελίδα όμως την περιγράφει ως θρακοδακική παράδοση χωρίς τη σιναϊτική άσκηση, στην οποία «δεν τέθηκε το ζήτημα του αγώνα με τα πονηρά πνεύματα» (σ. 256). Αυτή τη διδασκαλία, που αποδίδεται στον γέροντα Αρσένιο Πράζα, τη γνωρίζουμε μόνο από τα βιβλία του Γελασίου, τα οποία κυκλοφόρησαν δεκαοκτώ χρόνια μετά τον θάνατο του ερημίτη, το 1973.

Η τάξη της Εκκλησίας δείχνει άλλα πράγματα. Τον 18ο αιώνα η Ευχή του Ιησού ανανεώθηκε στις ρουμανικές χώρες κυρίως μέσω του Αγίου Παϊσίου του Νεάμτς (Βελιτσκόφσκι), ο οποίος ήρθε από το Άγιον Όρος, συγκέντρωσε γύρω της εκατοντάδες μοναχούς και μετέφρασε τα συγγράμματα των Πατέρων περί προσευχής. Στο Τσέρνικα ο Άγιος Γεώργιος, μαθητής του Αγίου Παϊσίου, εγκατέστησε το ίδιο τυπικό. Στην αδελφότητα του Τσέρνικα μεγάλωσε ο Άγιος Καλλίνικος, ο οποίος, όταν έγινε επίσκοπος του Ρίμνικ, ανήγειρε το Φρασινέι. Η φωτιά της προσευχής στο Φρασινέι ανάφθηκε λοιπόν από την κανδήλα του Αγίου Όρους, μέσω των μαθητών του Αγίου Παϊσίου. Από το ίδιο τυπικό τράφηκαν τον περασμένο αιώνα ο Όσιος Κλεόπας της Σιχαστρίας και ο Γέροντας Αρσένιος Παπατσόκ.

Η Φιλοκαλία είναι, από την αρχή ως το τέλος, ένα βιβλίο για τον αγώνα με τους λογισμούς. Οι Πατέρες διδάσκουν ότι πολλοί από τους λογισμούς που ταράζουν τον νου ρίχνονται από τους δαίμονες και ότι νήψη σημαίνει να τους αποκρούεις από την πρώτη στιγμή, επικαλούμενος το όνομα του Χριστού. Για τα πάθη ο Γελάσιος γράφει ότι «εμείς δεν αγωνιζόμαστε εναντίον τους» και ότι η εικονική πρακτική αποκλείει τον αγώνα του νου, βάζοντας στη θέση του την προσκύνηση (σ. 70). Η παράδοση που επικαλείται, χωρίς τον αγώνα με τους λογισμούς και με τα πονηρά πνεύματα, έχει χάσει την ίδια την καρδιά του ησυχασμού. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με την προσευχή. Ο Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνοφ κρατούσε κι αυτός τους αρχάριους μακριά από τη σωματική μέθοδο της νοεράς προσευχής, με την αναπνοή και τη στάση του σώματος, αλλά τους έδινε από την αρχή την Ευχή του Ιησού, λεγόμενη αργά και με προσοχή.[9] Ο γέροντας του βιβλίου του Γελασίου, αντίθετα, θεωρούσε ότι η έλλειψη προσοχής δεν έχει σημασία (σ. 329), και στη θέση της νοεράς προσευχής έβαζε μια «προσευχή της εικόνας», την οποία η Φιλοκαλία δεν γνωρίζει.

Η Ορθοδοξία είχε τοπικές παραδόσεις άσκησης: το Σινά, το Άγιον Όρος, την παϊσιανή σχολή, τους Ρώσους γέροντες. Η καθεμιά είχε τις δικές της εμφάσεις, όλες όμως έλεγαν την ίδια προσευχή και έκαναν τον ίδιο αόρατο πόλεμο. Η Ορθοδοξία δεν γνωρίζει όμως τη μυστική ενός έθνους, με δική της πηγή, χωρισμένη από τους Πατέρες. Όταν το ιδίωμα ενός λαού γίνεται ο «χαρακτήρας» της πνευματικής ζωής, μέτρο δεν είναι πια ο Χριστός, αλλά το αίμα και ο τόπος.

Η «Ησυχαστική ιατρική»

Το πιο πολυδιαβασμένο βιβλίο του Γελασίου είναι η «Medicina isihastă» («Ησυχαστική ιατρική»), που επανεκδόθηκε το 2017 από τις εκδόσεις Πλατυτέρα με τον τίτλο «Taina vindecării» («Το μυστήριο της θεραπείας»), σε επιμέλεια του Φλορίν Καραγκίου, με τα πνευματικά δικαιώματα της Μονής Φρασινέι.[10] Οι σελίδες που παραπέμπονται παρακάτω είναι αυτής της έκδοσης.

Ήδη από τον πρόλογο ο Γελάσιος γνωρίζει ότι κάποιοι τον κατηγορούν για «ένα είδος Θεοσοφίας», χριστιανικής (σ. 13). Η θεοσοφία είναι ένα αποκρυφιστικό ρεύμα που εμφανίστηκε στη Δύση τον 19ο αιώνα και αναμειγνύει ανατολικές διδασκαλίες με εικασίες για λεπτά σώματα και ενέργειες. Ο συγγραφέας απορρίπτει την κατηγορία. Σε όλο το βιβλίο όμως χρησιμοποιεί ακριβώς το λεξιλόγιο αυτών των ρευμάτων.

Ιδού μερικά παραδείγματα:

  • Το ανθρώπινο σώμα θα είχε τρία «ανοίγματα», και ο συγγραφέας τα ονομάζει με τους όρους του αποκρυφισμού: «το λεγόμενο Νοητικό-Αστρικό Σώμα» και «το λεγόμενο Αιθερικό-Ζωτικό Σώμα» (σ. 34). Προσθέτει ότι, κατά τη χριστιανική θεώρηση, τα τρία είναι ένα σώμα. Οι όροι όμως είναι της θεοσοφίας.
  • Η ησυχαστική ιατρική θα έπρεπε να ξυπνήσει στον άνθρωπο την «Κοσμική Συνείδηση» (σ. 29), και το σώμα θα ήταν η «Ενεργειακή Αύρα της Ψυχής» (σ. 44).
  • Ο συγγραφέας γράφει ότι «το Παραφυσικό μέσω του Πνεύματος αναδεικνύεται ως αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα» (σ. 46).
  • Το βιβλίο ξεκινά από το ζεύγος γιν και γιανγκ της κινεζικής κοσμολογίας και προσθέτει έναν τρίτο όρο, το «Ουδέτερο», επειδή «με τη χριστιανική έννοια πρέπει να είναι Τριάδα» (σ. 55–56). Ο συγγραφέας δεν μένει σε μια σύγκριση: όλη η φυσιολογία του βιβλίου στηρίζεται σε αυτή την τριάδα, και «ως Φυσιολογία της Ησυχαστικής Ιατρικής, η Λειτουργικότητα είναι Τριαδική» (σ. 60). Το μυστήριο της Αγίας Τριάδος γίνεται έτσι το καλούπι μέσα στο οποίο εκχριστιανίζεται μια φιλοσοφία των ενεργειών.
  • Το απαγορευμένο δέντρο του παραδείσου θα ήταν το «Δέντρο της Μη Ζωντανής Τροφής», και η αμαρτία του σώματος η μετάβαση από τη ζωντανή τροφή στη «νεκρή» (σ. 52–53).
  • Οι άρρωστοι συμβουλεύονται να μην ξεριζώνουν βίαια τα λαχανικά, επειδή τα φυτά θα εξέπεμπαν αρνητικά ενεργειακά κύματα. Το φυτό που βγαίνει από τη γη πρέπει να αφεθεί δώδεκα ώρες «για να μπει σε Νάρκη» και να εξουδετερώσει τις ακτινοβολίες του, και το φυτρωμένο σιτάρι πρέπει να ξαναστεγνώσει και «να περάσει σε μια Νάρκη», ώστε με το μάσημα να μη φτάσει κανείς στην «ενεργοποίηση των Θανατωμένων Πληροφοριών» (σ. 57). Ο Γελάσιος λέει ότι αυτό «ανακαλύφθηκε και επιστημονικά». Η ανακάλυψη στην οποία παραπέμπει είναι, κατά πάσα πιθανότητα, εκείνη του Αμερικανού Κλιβ Μπάκστερ, ο οποίος τη δεκαετία του 1960 συνέδεε φυτά με πολύγραφο. Η ιδέα του διαδόθηκε μέσω του βιβλίου «Η μυστική ζωή των φυτών» (1973), και τα πειράματά του δεν μπόρεσαν να επαναληφθούν από άλλους ερευνητές.[11]
  • Η εξομολόγηση εμφανίζεται σε ένα κεφάλαιο για την ψυχανάλυση, ως πλεονέκτημα που έχουν οι θρησκευόμενοι όταν αναζητούν μόνοι τους τα κρυμμένα ψέματά τους (σ. 42–43). Το βιβλίο απευθύνεται σε όλους, «ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις» (σ. 26).
  • Εμφανίζεται και η Ευχή του Ιησού, ως τεχνική θεραπείας. Ο άρρωστος προτρέπεται να φωνάζει το όνομα του Ιησού και να ακούει την ηχώ του, με τον ρυθμό της εισπνοής και της εκπνοής, έως μισή ώρα (σ. 123–124, 172). Η ευχή «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με τὸν ἁμαρτωλόν» πρέπει να προφέρεται με τα φωνήεντα τραβηγμένα όσο το δυνατόν περισσότερο, για να καθαρίσει τον νου από τους λογισμούς και από «τα Φίδια-Μικρόβια των Ασθενειών» (σ. 180).

Το «Chipul Omului» συμπληρώνει την εικόνα. Εκεί ο Γελάσιος περιγράφει μια ακίνητη στάση, με διαστολή του θώρακα, τέντωμα των άκρων και ίσιωμα της σπονδυλικής στήλης, και σε μια υποσημείωση αναφέρει ο ίδιος τη σύγκριση με τη γιόγκα (σ. 232, 241 και σημ. 6). Στο ίδιο βιβλίο ορίζει ως τροφή το άψητο ερημικό ψωμί και τις ωμές ή αποξηραμένες τσουκνίδες, ενώ το ψημένο ψωμί και το μαγειρεμένο φαγητό θα αρρώσταιναν τον άνθρωπο (σ. 242).[7]

Μια μαρτυρία έξω από τα βιβλία έρχεται από την ίδια του την οικογένεια. Ο ηθοποιός Φλορίν Ζαμφιρέσκου λέει ότι ο Γελάσιος ήταν «ο ξάδελφός μου, μεγαλύτερος κατά επτά περίπου χρόνια», και ότι μεγάλωσε κι αυτός σε οικογένεια ιερέων. Σε όλη τη διήγηση τον αποκαλεί «Ντόρου», το όνομα του σπιτιού, υποκοριστικό του Θεόδωρου. Σε συνέντευξη του 2023 ο Ζαμφιρέσκου διηγήθηκε ένα βράδυ που πέρασε στο Φρασινέι. Μπαίνοντας στο κελλί του ξαδέλφου του, τον βρήκε γονατιστό, με το πρόσωπο προς την ανατολή, «με τα χέρια τοποθετημένα στη θέση του Διαμαντιού», ακίνητο και με «το χρώμα του νεκρού στο νεκροκρέβατο», ώστε τον πέρασε για νεκρό. Το χρώμα επέστρεψε στα μάγουλά του μόνο μετά από μερικά λεπτά. Ο Ζαμφιρέσκου αναρωτιόταν αν ο ξάδελφός του ήταν «σε τρανς», «σε έναν τέτοιο διαλογισμό, ήταν σε άλλον κόσμο». Ο ίδιος λέει ότι ο Γελάσιος δεν ξάπλωσε σε κρεβάτι είκοσι τέσσερα χρόνια.[12]

Η Γραφή λέει καθαρά ότι η αμαρτία μπήκε στον κόσμο δι’ ενός ανθρώπου, μέσω της παρακοής του (Ρωμ. 5,12.19). Η πτώση του Αδάμ ήταν παράβαση της εντολής και όχι μετάβαση σε τροφή χωρίς ενέργεια. Ο Μέγας Βασίλειος βλέπει στην εντολή του παραδείσου τον πρώτο νόμο της νηστείας, και γι’ αυτόν η πτώση βρίσκεται στην εντολή που δεν τηρήθηκε.[13] Ο Κύριος διδάσκει ότι δεν μολύνει τον άνθρωπο ό,τι μπαίνει στο στόμα, αλλά ό,τι βγαίνει από το στόμα, από την καρδιά του (Ματθ. 15,11.18). Ο Απόστολος Παύλος ονομάζει διδασκαλίες δαιμονίων εκείνες που διατάζουν αποχή από τα φαγητά που έκτισε ο Θεός για να τα λαμβάνουμε με ευχαριστία (Α΄ Τιμ. 4,1-3). Ο Απόστολος δεν καταδικάζει τη νηστεία. Καταδικάζει την αποχή από τα φαγητά με βάση μια ψευδή διδασκαλία γι’ αυτά, και εδώ η βάση είναι ακριβώς μια τέτοια διδασκαλία: το μαγειρεμένο φαγητό θα έφερε μέσα του τον θάνατο. Η Εκκλησία νηστεύει με μαγειρεμένα φαγητά τις περισσότερες νηστήσιμες ημέρες και ποτέ δεν θεώρησε το μαγειρεμένο φαγητό δηλητήριο. Η νηστεία της ταπεινώνει το σώμα και χαλιναγωγεί τα πάθη. Δεν αναζητά ζωντανές ενέργειες στα φύλλα.

Και οι Πατέρες της ερήμου είχαν αυστηρούς κανόνες διατροφής. Τους δέχονταν όμως μέσω της υπακοής, σε κοινόβιο ή υπό την καθοδήγηση γέροντα, ως άσκηση για την ταπείνωση, και όχι ως επιστήμη των ενεργειών. Και η στάση της προσευχής που περιγράφουν ορισμένοι φιλοκαλικοί Πατέρες, με το κεφάλι σκυμμένο και την αναπνοή συγκρατημένη, ήταν ένα μικρό εργαλείο στην υπηρεσία της επίκλησης του ονόματος του Ιησού. Στον Γελάσιο το εργαλείο έγινε σύστημα, και μέσα στο σύστημα η ίδια η Ευχή του Ιησού έγινε εργαλείο θεραπείας. Τη σύγκριση με τη γιόγκα την έκανε ο ίδιος ο συγγραφέας.

Κάτω από τη διατροφή βρίσκεται μια ανθρωπολογία. Ο Γελάσιος προσέχει να μην πει ότι το σώμα είναι ψυχή που έγινε ενέργεια. Το σώμα, γράφει, δεν είναι «Ψυχή μεταμορφωμένη σε Ενέργειες», αλλά «Ενέργειες Κίνησης της Ψυχής» (σ. 15). Οι επόμενες σελίδες δείχνουν όμως ότι η έκφραση αφορά την προέλευση του σώματος και όχι μόνο τη σχέση του με την ψυχή. Όπως από τις κινήσεις των Προσώπων της Τριάδος εκπορεύεται η άκτιστη χάρη, έτσι από την ψυχή θα εκπορεύονταν οι ενέργειες που «γίνονται Σώμα» (σ. 31–32). Οι ενέργειες της ύλης ονομάζονται «Απορροές» της κίνησης της ψυχής, και η ύλη είναι μια λάμψη της ψυχής, όπως η χάρη είναι η λάμψη του Θεού (σ. 47). Το σώμα καταλήγει έτσι να είναι για την ψυχή ό,τι είναι η άκτιστη χάρη για τον Θεό. Η Εκκλησία διδάσκει αλλιώς. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός δείχνουν ότι η ψυχή και το σώμα έρχονται στην ύπαρξη ταυτόχρονα, ως μέρη της ίδιας ανθρώπινης φύσης, και ότι κανένα από τα δύο δεν λαμβάνει την ύπαρξή του από το άλλο.[14] Το σώμα δεν απορρέει από την ψυχή. Είναι κτίσμα του Θεού, καλεσμένο κι αυτό στην ανάσταση.

Από αυτή την ανθρωπολογία πηγάζει και η διδασκαλία του βιβλίου για τη θεραπεία. Ο Γελάσιος γράφει ότι, όσο άρρωστος κι αν είναι, ο άνθρωπος είναι «κατ’ Ουσίαν» ένας «Τέλεια Υγιής» (σ. 30). Μιλά κι αυτός για πτώση, την περιγράφει όμως ως μια προσθήκη, «Απατηλή και Μη Πραγματική», πάνω σε μια τελειότητα που μένει ανέγγιχτη: «Δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά Τελειότητα» (σ. 40). Το πρώτο φάρμακο θα ήταν η «Δύναμη της Συνείδησης της Θεραπείας», την οποία «κάποιοι την ονομάζουν Πίστη» (σ. 30). Η Εκκλησία ομολογεί κι αυτή ότι η ανθρώπινη φύση έμεινε καλή, επειδή την έπλασε ο Θεός. Η φθορά όμως που έφερε η αμαρτία είναι πραγματική. Αν η ατέλεια ήταν απλώς απατηλή, δεν θα χρειαζόταν θεραπεία, αλλά μόνο αφύπνιση του ανθρώπου από την πλάνη. Εδώ η αντίληψη του Γελασίου χωρίζεται από τον Μέγα Αθανάσιο. Για εκείνον, η εικόνα του Θεού στον άνθρωπο σκοτίστηκε από την αμαρτία, και για να ανανεωθεί έπρεπε να έρθει ο ίδιος ο Λόγος. Παρομοιάζει το έργο αυτό με την αποκατάσταση ενός ξεθωριασμένου πορτρέτου: έρχεται πάλι εκείνος που είχε ζωγραφιστεί, ώστε πάνω στο ίδιο ξύλο να ζωγραφιστεί ξανά η μορφή.[15] Η θεραπεία του ανθρώπου έρχεται από τον Χριστό, μέσω της μετάνοιας και των Μυστηρίων της Εκκλησίας.

Ποια θέση έχει λοιπόν η χάρη του Θεού σε αυτή τη θεραπεία; Το βιβλίο δίνει δύο απαντήσεις. Στο κεφάλαιο για τη δύναμη της θεραπείας, το πρώτο φάρμακο είναι η συνείδηση του ανθρώπου ότι κατά βάθος είναι υγιής, και η ίδια η πίστη θα ήταν αυτή η συνείδηση που ξυπνά μέσα του (σ. 30). Στο τελευταίο κεφάλαιο ο συγγραφέας γράφει ότι η θεραπεία της ψυχής δεν μπορεί να αρχίσει χωρίς τη χάρη και παραθέτει τον λόγο του Κυρίου: «χωρὶς ἐμοῦ οὐ δύνασθε ποιεῖν οὐδέν» (σ. 259). Η χάρη τοποθετείται εκεί ως η πρώτη από τρεις θεραπείες, πριν από την ψυχική και την ενεργειακή.

Ο τρόπος όμως με τον οποίο το βιβλίο μιλά για τη χάρη δείχνει τι είναι η χάρη γι’ αυτό. Ονομάζεται «Ημι-Ουσία» (σ. 14) και «μια Πραγματική Ενέργεια» (σ. 262). Στις ασκήσεις αναπνοής ο αναγνώστης πρέπει να έχει επίγνωση ότι εισπνέει και τη «Θεία Χαριτωμένη Ενέργεια» (σ. 98). Σε άλλο σημείο προτρέπεται να φορτίζεται ταυτόχρονα με ενέργειες της χάριτος και με τις ενέργειες της δικής του ψυχής (σ. 172). Οι ακολουθίες, ο αγιασμός, το αγιασμένο λάδι και η Θεία Κοινωνία ονομάζονται «Πραγματικά Ενεργειακά Φάρμακα της Χάριτος» (σ. 262), και η Εξομολόγηση είναι το ξεφόρτωμα της συνείδησης από «τις Τοξίνες των Αμαρτιών» (σ. 202). Η χάρη γίνεται έτσι μια ενέργεια ανάμεσα σε άλλες, που τη λαμβάνει κανείς σαν φάρμακο.

Για τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, του οποίου το λεξιλόγιο δανείζεται, η άκτιστη χάρη είναι ο ίδιος ο Θεός που ενεργεί στον άνθρωπο. Δίνεται κατά το θέλημα του Θεού σε εκείνον που μετανοεί, και ο άνθρωπος δεν μπορεί να την εισπνεύσει μαζί με τον αέρα. Η Θεία Κοινωνία είναι ένωση με τον ίδιο τον Χριστό, με το Σώμα και το Αίμα Του.

Και ο Χριστός έχει μια ασυνήθιστη θέση στο βιβλίο. Ο πρόλογος και τα πρώτα δέκα κεφάλαια (σ. 9–61), όπου ο συγγραφέας μιλά για την αρχή, την πτώση, την ασθένεια και τη ζωντανή τροφή, δεν Τον ονομάζουν. Το όνομά Του εμφανίζεται μόνο από τη σ. 76 και έπειτα. Στη σ. 82 ο Γελάσιος ομολογεί ότι ο Χριστός πήρε επάνω Του τις αμαρτίες μας και ότι δεν μπορούμε να σωθούμε μόνοι μας. Στην ίδια σελίδα προσθέτει ότι, με τον ίδιο τρόπο που σαρκώθηκε ο Χριστός, κάθε ψυχή παιδιού δημιουργείται με την αποστολή να είναι «Σωτήρας Κάποιων Γονέων» (σ. 82–83). Η Γραφή δεν γνωρίζει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό, με το οποίο πρέπει να σωθούμε, παρά μόνο το όνομα του Χριστού (Πράξ. 4,12).

Τι είπαν οι πατέρες εκείνης της εποχής

Από τους πατέρες που έζησαν τα ίδια χρόνια, ο πιο καθαρός λόγος που σώζεται είναι εκείνος του Γέροντος Αρσενίου Παπατσόκ. Στον δεύτερο τόμο του βιβλίου «Ne vorbește Părintele Arsenie» («Μας μιλά ο π. Αρσένιος»), σε επιμέλεια του αρχιμανδρίτη Ιωαννικίου (Μπαλάν) της Σιχαστρίας, καταγράφεται μια συζήτηση των δύο.[16]

Ο π. Ιωαννίκιος ρωτά τι πιστεύει ο π. Αρσένιος για το κίνημα του Φρασινέι, στο οποίο, όπως λέει, η Ορθοδοξία αναμειγνύεται με βουδιστικές ιδέες, με φυτά και με ρίζες. Ο π. Αρσένιος απαντά γελώντας: «Με χαριτωμένο ψωμί». Για το βιβλίο που αναφέρει ο π. Ιωαννίκιος λέει ότι είναι γραμμένο με ψιλά γράμματα και δεν διαβάζεται. Αφού ο π. Ιωαννίκιος του περιγράφει το περιεχόμενο, ο π. Αρσένιος καταλήγει σύντομα: «Είναι κάτι ανακατεμένο, πάτερ».

Στη συνέχεια της συζήτησης ο π. Ιωαννίκιος διηγείται ότι ο καθηγητής Δογματικής Δημήτριος Στανιλοάε, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του, του μίλησε για επτά σοβαρές περιπτώσεις στη Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία, για τις οποίες η Εκκλησία θα έπρεπε να είχε λάβει μέτρα. Στον κατάλογο, δίπλα στο Βλαντιμιρέστι και στην Πουτσόασα, ήταν και ο Γελάσιος του Φρασινέι.[16]

Οι μαθητές δεν αμφισβητούν τη γνησιότητα της συζήτησης. Ο Φλορίν Καραγκίου, ο πιο κοντινός από αυτούς, αναδημοσίευσε το μέρος για τον π. Αρσένιο στο ιστολόγιό του το 2010 ακριβώς για να το αντικρούσει, και απάντησε εκεί και στον λόγο που αποδίδεται στον καθηγητή Στανιλοάε.[17] Η απάντησή του εξετάζεται στο τέλος.

Τι φύτρωσε από αυτή τη διδασκαλία

Μετά το 2003 η διδασκαλία του Γελασίου δεν έμεινε ένα βιβλίο που διαβάζεται κρυφά. Έγινε ρεύμα, με εκδοτικούς οίκους, περιοδικά, συνέδρια, μονές και ακαθίστους. Ο καθένας από όσους αναφέρονται παρακάτω ευθύνεται για ό,τι είπε και έκανε ο ίδιος. Τους κατονομάζουμε επειδή, με τον λόγο και τη θέση τους, έδωσαν στη διδασκαλία του Γελασίου το βάρος που έχει σήμερα.

Τα βιβλία. Οι εκδόσεις Πλατυτέρα του Βουκουρεστίου, με διευθυντή τον Φλορίν Καραγκίου, επανεκδίδουν από το 2003 το έργο του Γελασίου σε μια σειρά «Άπαντα», στη συλλογή «Ησυχασμός».[18] Ο Καραγκίου σπούδασε Μαθηματικά και Θεολογία στο Βουκουρέστι και είναι ποιητής και δοκιμιογράφος. Στη συλλογή «Chipul iconic» («Το εικονικό πρόσωπο») κυκλοφορούν τόμοι μελετών που εφαρμόζουν τον «εικονικό καρπαθικό ησυχασμό» στο δίκαιο, στην αισθητική, στην ψυχολογία και στην ιατρική.[2] Ο έκτος τόμος της συλλογής, που κυκλοφόρησε το 2017, ανοίγει με ένα κείμενο του Αρχιεπισκόπου Ρίμνικ Βαρσανουφίου με τίτλο «Ο αββάς Γελάσιος του Φρασινέι – μια σύγχρονη εικόνα του ρουμανικού ησυχασμού». Στον ίδιο τόμο υπογράφουν μελέτες ο π. Νταν Ποπόβιτς και ο αρχιμανδρίτης Χριστόφορος (Μπουκούρ).[6] Τα γραπτά του Γελασίου έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά, και τα «Απομνημονεύματα ενός ησυχαστή. Καρπαθική Φιλοκαλία» παρουσιάστηκαν το 2017 με ειδικό προσκεκλημένο τον καθηγητή Ιονέλ Ποπέσκου, της Σχολής Μαθηματικών του Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου.[6] Η σχέση του με τον Γελάσιο είναι παλαιότερη. Στον τιμητικό τόμο του 2004, «Părintele Ghelasie de la Frăsinei, Iconarul Iubirii dumnezeiești» («Ο π. Γελάσιος του Φρασινέι, ο αγιογράφος της θείας Αγάπης»), ο Ιονέλ Ποπέσκου, τότε ερευνητής στο τμήμα μαθηματικών του MIT, έδωσε μαρτυρία για τον Γέροντα και συγκέντρωσε τα ρητά και τις συμβουλές του.[19] Στις 28 Αυγούστου 2022 η «Ziarul Lumina», η ημερήσια εφημερίδα του Ρουμανικού Πατριαρχείου, δημοσίευσε συνέντευξη με τον Φλορίν Καραγκίου, στην οποία το έργο του Γελασίου ονομάζεται μία από τις «μεγάλες θεολογικο-μυστικές συνθέσεις της Ανατολικής Ορθοδοξίας».[20]

Τα πρόσωπα. Ο Φλορίν Καραγκίου παρουσιάζεται ως εκδότης και συντονιστής του περιοδικού «Sinapsa», μαζί με τον ιερέα Νεόφυτο Λίντε και τον ηθοποιό Νταν Πούριτς.[21] Το αρχείο του περιοδικού, που κυκλοφόρησε από το 2008 έως το 2012, βρίσκεται σήμερα στον ιστότοπο των μαθητών του Γελασίου. Εκεί επίσης, στην παρουσίαση των «Απομνημονευμάτων ενός ησυχαστή», δημοσιεύεται ένα κείμενο του Νταν Πούριτς, ο οποίος γράφει ότι «ο Εικονικός Λόγος του π. Γελασίου έχει τη δύναμη του ευαγγελικού λόγου».[22] Ο αρχιμανδρίτης Χριστόφορος (Μπουκούρ), ηγούμενος της Σκήτης του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στην Πογιάνα Μπρασόβ, εργάστηκε δέκα χρόνια ως μηχανικός και έγινε μοναχός με την προτροπή του Γελασίου. Σε συνέντευξη του 2018 είπε γι’ αυτόν: «Ο εκλεκτός μου... ήταν ο π. Γελάσιος».[23] Ο πρώην ηθοποιός Ντράγκος Πισλάρου, σήμερα π. Βαλεριανός, ήταν κελλιώτης του τα τελευταία χρόνια.[5] Το 2018, με την ευλογία του Αρχιεπισκόπου Βαρσανουφίου, ίδρυσε τη Μονή του Αγίου Μάρτυρος Φιλήμονος, προστάτη των ηθοποιών, της οποίας τον ναό εγκαινίασε ο ίδιος αρχιεπίσκοπος τον Νοέμβριο του 2024.[24] Ο Μητροπολίτης Γερμανίας Σεραφείμ (Ζοάντα) έγραψε το 2004 έναν επαινετικό λόγο, στον οποίο τον ονόμαζε έναν από τους βαθύτερους Ρουμάνους μοναχούς.[25]

Ο στενότερος κύκλος. Οι πιο σταθεροί και πιο καταρτισμένοι υπερασπιστές του Γελασίου εργάζονται γύρω από τις εκδόσεις Πλατυτέρα και το κανάλι YouTube «Chipul Iconic», που έχει περισσότερους από δεκατρείς χιλιάδες συνδρομητές.

Ο μοναχός Ιερώνυμος (Πατρουλέσκου), πρώην καθηγητής με το όνομα Ιόν Πατρουλέσκου, ζει απομονωμένος κοντά στη Μονή Οάσα, στα βουνά του νομού Άλμπα.[26] Το «Chipul Iconic» του αφιερώνει μια λίστα 111 βίντεο, που ανοίγει με τέσσερις συνομιλίες με τίτλο «In memoriam Αββάς Γελάσιος». Ο μοναχός Ιερώνυμος συνομιλεί εκεί, επί χρόνια, με τον ιερομόναχο Νεόφυτο, με τον π. Νταν Ποπόβιτς και με τον π. Αδριανό Ολτεάνου, και το 2024 μίλησε στο σεμινάριο για τον Γελάσιο στη Θεολογική Σχολή του Σιμπίου. Οι συνομιλίες του με τον ιερομόναχο Νεόφυτο τυπώθηκαν σε δύο τόμους, διαθέσιμους δωρεάν στον ιστότοπο των μαθητών. Το κείμενο στο εξώφυλλο του πρώτου τόμου, με την υπογραφή του ιερομονάχου Νεοφύτου, λέει ότι η θεώρηση του βιβλίου οφείλει πολλά στην κληρονομιά του Γελασίου. Το ίδιο κείμενο δείχνει ότι ο ησυχασμός τίθεται εκεί σε σχέση με «το μεταφυσικό σχήμα της καθολικής Δυνατότητας, γκενονικής εσωτεριστικής έκφρασης», που επανέρχεται συχνά στο βιβλίο. Ο δεύτερος τόμος τοποθετεί τον ησυχασμό δίπλα στα τριαδικά σχήματα που πραγματεύεται ο Ρενέ Γκενόν στη «Μεγάλη Τριάδα».[27] Ο Γκενόν (1886–1951) κατέληξε στον ισλαμικό σουφισμό, και η θεμελιώδης ιδέα του είναι μια «αρχέγονη Παράδοση» κρυμμένη κάτω από όλες τις θρησκείες. Τα κείμενα των εξωφύλλων χαρακτηρίζουν το εγχείρημά τους απολογητικό, και η πρόθεσή τους είναι, χωρίς αμφιβολία, η υπεράσπιση του ησυχασμού. Η υπεράσπιση όμως γίνεται οικειοθελώς στο έδαφος του Γκενόν, όπου μέτρο δεν είναι πια η Φιλοκαλία.

Ο π. Νταν Ποπόβιτς, που παρουσιάζεται το 2026 ως ιερομόναχος, υπογράφει την πρώτη μελέτη του έκτου τόμου της συλλογής «Chipul iconic» και έχει πολλές σειρές συνομιλιών με τον μοναχό Ιερώνυμο. Στις 10 Ιουνίου 2026 μίλησε στο συμπόσιο «Η Θεοτόκος στο έργο του ιερομονάχου Γελασίου του Φρασινέι», που έγινε στη Μονή του Αγίου Φιλήμονος. Εκεί συνόψισε μια συμβουλή του Γελασίου, συνδεδεμένη με αυτό που εκείνος ονόμαζε «καρπαθική ησυχαστική παράδοση του ερημίτη Νεοφύτου»: έναν καθημερινό ακάθιστο, διαβασμένο μπροστά στην εικόνα της Θεοτόκου, «ακόμη και μηχανικά» και χωρίς να ξέρει κανείς πολλά γι’ αυτόν, ο οποίος θα παρήγε στον άνθρωπο το άνοιγμα του πνεύματος που χρειάζεται η ησυχαστική πρακτική (λεπ. 17:59–18:14).[28] Η συμβουλή έχει τη ρίζα της στο «Chipul Omului», όπου ο γέροντας ερημίτης λέει στον μαθητή ότι η έλλειψη προσοχής και οι πολλοί λογισμοί δεν έχουν σημασία, αρκεί η προσευχή να γίνεται με αυστηρότητα και στην ώρα της (σ. 329). Τη βιντεοσκόπηση έκανε ο π. Κοστίν Μπουτνάρ, ο οποίος τη δημοσίευσε στο κανάλι του «Suflet Transilvan».

Οι Πατέρες προτρέπουν τον αρχάριο να προσεύχεται και όταν δεν αισθάνεται τίποτα. Δεν του υπόσχονται όμως ότι η προσευχή που γίνεται μηχανικά θα παραγάγει από μόνη της το άνοιγμα του πνεύματος. Το άνοιγμα της καρδιάς είναι δώρο του Θεού, που λαμβάνεται με μετάνοια και προσοχή, και η χάρη δεν κατέρχεται επειδή εκτελέστηκε μια συνταγή.

Τα συνέδρια. Το σεμινάριο «Η προσωπικότητα του π. Γελασίου Γκεόργκε του Φρασινέι» γινόταν στην Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή του Σιμπίου. Κατά έναν από τους διοργανωτές, σκοπός του ήταν και η προσέγγιση της θεολογικής σχολής της Τρανσυλβανίας με τα γραπτά του Γελασίου. Στη δεύτερη διοργάνωση συμμετείχε ο Μητροπολίτης Τρανσυλβανίας Λαυρέντιος (Στρέζα).[29] Στην τρίτη, στις 6 Νοεμβρίου 2014, ανάμεσα στους προσκεκλημένους ήταν ο π. Κωνσταντίνος Νέκουλα, αναπληρωτής καθηγητής της ίδιας σχολής, ο π. Κοστίν Μπουτνάρ και ο αρχιμανδρίτης Χριστόφορος (Μπουκούρ). Η ομιλία του π. Νέκουλα δημοσιεύεται από τους μαθητές στον ιστότοπό τους.[30] Το 2023 το σεμινάριο έγινε στη Μονή Μπρινκοβεάνου στη Σίμπατα ντε Σους. Το 2025 και το 2026 τα συνέδρια έγιναν στη Μονή του Αγίου Φιλήμονος. Στο συνέδριο της 9ης Μαΐου 2025 ο π. Μιχαήλ Ντελιόργκα παρουσιάστηκε ως «ένας από τους μαθητές του Γέροντα» και μίλησε για το πώς κατάλαβε ο ίδιος τα γραπτά του Γελασίου. Ο π. Σίλβιου Ποπέσκου, ιερέας της Αρχιεπισκοπής Σιμπίου, διηγήθηκε εκεί ότι ανακάλυψε τον Γελάσιο το 2017 μέσω του αρχιμανδρίτη Χριστοφόρου (Μπουκούρ) και ότι εκείνος τον βοήθησε «πάρα πολύ να καταλάβει την ορθόδοξη δογματική». Στο ίδιο συνέδριο μίλησε και ο π. Βαλεριανός.[31]

Η τιμή ως αγίου. Οι εκδόσεις Πλατυτέρα κυκλοφόρησαν τον «Βίο και Ακάθιστο του Οσίου Πατρός Γελασίου Γκεόργκε», σε σύνθεση του Φλορίν Καραγκίου. Ένας ιερέας, ο Σορίν Μπενέσκου, συνέθεσε «Ακάθιστο στον Άγιο Γελάσιο του Φρασινέι».[29] Στον πρόλογο του «Καρπαθικού Γεροντικού» ο Καραγκίου γράφει ότι το πνευματικό ανάστημα του Γέροντα φαίνεται όλο και πιο καθαρά, καθώς αποκαλύπτεται η αγιότητά του.[32] Ο κοσμικός Τύπος τον ονομάζει ήδη «Όσιο Γελάσιο».[5] Το βιβλίο του π. Μιχαήλ Ντελιόργκα του 2026 τον ονομάζει ήδη στον τίτλο «Όσιο Γελάσιο Γκεόργκε του Φρασινέι».[3] Στη βιντεοσκόπηση του συνεδρίου του 2025 στη Μονή του Αγίου Φιλήμονος, πάνω στο τραπέζι των ομιλητών στέκεται μια εικόνα του Γελασίου, ζωγραφισμένου με φωτοστέφανο και με την επιγραφή «Όσιος», με μια αναμμένη κανδήλα μπροστά της.[31] Η Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν τον έχει αγιοκατατάξει, και το όνομά του δεν βρίσκεται ανάμεσα στους δεκαέξι που αγιοκατέταξε η Ιερά Σύνοδος τον Ιούλιο του 2024. Καμία συνοδική απόφαση δεν τον συναρίθμησε με τους αγίους.

Στο διαδίκτυο. Το μεγαλύτερο κανάλι YouTube του ρεύματος φέρει ακριβώς το όνομα «Isihasmul Carpatin» («Καρπαθικός ησυχασμός»). Έχει περισσότερους από εννέα χιλιάδες συνδρομητές και σχεδόν πεντακόσια βίντεο, και η περιγραφή του λέει ότι θέλει να είναι μια ζωντανή θυσία προσφερόμενη στη μνήμη του «Οσίου Γελασίου». Ο δημιουργός του γράφει για τον εαυτό του ότι γεννήθηκε και μεγάλωσε «στη σκιά» του π. Γελασίου. Από το 2020 το κανάλι δημοσιεύει κυριακάτικα κηρύγματα, ηχογραφήσεις του Γελασίου, νέους ακαθίστους και τη σειρά «Ο αββάς και ο μαθητής». Το πιο δημοφιλές βίντεο, η μαρτυρία του π. Βαλεριανού για τον Γελάσιο, έχει περισσότερες από εκατόν σαράντα χιλιάδες προβολές. Στο ίδιο κανάλι διαβάζονται και γραπτά του Ιωσήφ Χαζζάγια, μυστικού του 8ου αιώνα της Συριακής Εκκλησίας της Ανατολής, εκείνης που ονομάζεται νεστοριανή. Από το ίδιο περιβάλλον η Ορθόδοξη Εκκλησία δέχθηκε στους αγίους τον Άγιο Ισαάκ τον Σύρο. Τον Ιωσήφ Χαζζάγια δεν τον δέχθηκε, και η ίδια η Εκκλησία του τον καταδίκασε το 786–787, σε σύνοδο υπό τον Πατριάρχη Τιμόθεο Α΄, για μεσσαλιανικές τάσεις. Οι Μεσσαλιανοί, που καταδικάστηκαν ήδη τον 4ο και 5ο αιώνα, δίδασκαν ότι το Βάπτισμα δεν διώχνει το κακό που κατοικεί στον άνθρωπο και ότι μόνο η αδιάλειπτη προσευχή το βγάζει και φέρνει αισθητή εμπειρία του Πνεύματος· γι’ αυτό υποτιμούσαν την αξία των Μυστηρίων. Δεν γνωρίζουμε με ακρίβεια τι ακριβώς καταλογίστηκε στον Ιωσήφ από τα γραπτά του, και ορισμένοι ερευνητές θεωρούν την κατηγορία άδικη.[33] Στο κανάλι όμως τον ονομάζουν «Αββά», και μία από τις ηχογραφήσεις είναι μια «ευχή πριν από τη Θεία Κοινωνία» που συνέθεσε ο ίδιος. Η ευχή μπορεί να είναι ωραία. Προέρχεται όμως από έναν συγγραφέα που η Εκκλησία δεν δέχθηκε ποτέ, και διαβάζεται μπροστά στο Άγιο Ποτήριο. Δίπλα σε αυτό το κανάλι λειτουργούν τα κανάλια «Chipul Iconic» και «Colocviile Părintelui Ghelasie» («Τα συνέδρια του π. Γελασίου»).[34]

Οι αναγνώστες. Γύρω από την «Ησυχαστική ιατρική» σχηματίστηκε ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό, κυρίως ανάμεσα στους αρρώστους και σε όσους έλκονται από την ωμοφαγία. Οι συνταγές κυκλοφορούν ελεύθερα στο διαδίκτυο. Ορισμένοι αναγνώστες μαρτυρούν ότι ήρθαν από τη γιόγκα ή από άλλες ανατολικές πρακτικές και ότι μέσω του Γελασίου έφτασαν στην Εκκλησία. Ένας από αυτούς διηγείται ότι βρήκε την «Ησυχαστική ιατρική» στο ράφι μιας βιβλιοθήκης γιόγκα.[35] Η μαρτυρία τους είναι ειλικρινής. Μένει όμως το ερώτημα αν ένα βιβλίο που τους μιλούσε στη γλώσσα του τόπου από τον οποίο έρχονταν τους οδήγησε ως την προσευχή των Πατέρων.

Αυτό που συνέβη εδώ μοιάζει με ό,τι συνέβη στο Πρίσλοπ γύρω από τον Αρσένιο Μπόκα, όπου η λαϊκή τιμή προηγήθηκε κατά πολλά χρόνια της απόφασης αγιοκατάταξης του Ιουλίου 2024. Στην ιστορία της Εκκλησίας η ευλάβεια του λαού συχνά προηγήθηκε της αγιοκατάταξης, και αυτό δεν είναι κακό καθαυτό. Εδώ όμως διαβάζονται ακάθιστοι σε έναν άνθρωπο που δεν έχει αγιοκαταταχθεί, χωρίς καμία συνοδική έρευνα να έχει ζυγίσει τη διδασκαλία του. Ιεράρχες, θεολογικές σχολές και μονές έδωσαν τον λόγο και τη θέση τους σε έναν διδάσκαλο που ο Γέροντας Αρσένιος Παπατσόκ τον θεωρούσε «ανακατεμένο» και που, κατά τη μαρτυρία του π. Ιωαννικίου, ο καθηγητής Στανιλοάε τον είχε κατατάξει στις σοβαρές περιπτώσεις της Εκκλησίας.

Το νήμα που οδηγεί στον Μπόκα

Η σχέση των δύο δεν σταματά στη συνάντηση του Ντραγκανέσκου. Στο «Chipul Omului» ο Γελάσιος παραθέτει τον Μπόκα επιδοκιμαστικά και πάνω σε ένα ρητό του για τις ορμόνες χτίζει το ενεργειακό του σχήμα για τα χέρια και την τροφή (σ. 109, 119–120). Στο ίδιο βιβλίο γράφει ότι εμείς οι σημερινοί δεν μπορούμε πια να αγωνιστούμε με τα πάθη (σ. 119). Για τη μαζική μυστική του Μπόκα λέει ότι είναι αποτελεσματική, αλλά κινδυνεύει να γίνει λαϊκιστική και μάλιστα σεκταριστική (σ. 78).[7]

Οι δύο περιπτώσεις έχουν την ίδια μορφή. Η καθεμιά έφερε στην Εκκλησία μια γλώσσα και μια πρακτική που οι Πατέρες δεν γνωρίζουν, και καθένας από τους δύο τιμήθηκε ως άγιος από θαυμαστές κάθε τάξης της Εκκλησίας πριν εκείνη κρίνει. Ο Γελάσιος βρίσκεται σήμερα εκεί όπου βρισκόταν ο Μπόκα πριν από τον Ιούλιο του 2024. Η σειρά «Αρσένιος Μπόκα» αυτού του ιστοτόπου εξετάζει διεξοδικά την περίπτωση του Πρίσλοπ.

Τι απαντούν οι υπερασπιστές

Οι υπερασπιστές του Γελασίου έχουν τέσσερα επιχειρήματα, και αξίζει να τους ακούσουμε με τα δικά τους λόγια.

Το πρώτο το διατυπώνει ο Φλορίν Καραγκίου στην απάντησή του του 2010. Γράφει ότι ο Γέροντας Αρσένιος Παπατσόκ είχε ακούσει για τον Γελάσιο από άλλους, χωρίς να έχει διαβάσει τα βιβλία του, και ότι του το είχε ομολογήσει προσωπικά. Για τον καθηγητή Στανιλοάε λέει ότι είχε παραδεχθεί πως είχε διαβάσει μόνο λίγες σελίδες.[17] Το δεύτερο επιχείρημα αφορά την πρόθεση. Οι μαθητές λένε ότι ο Γελάσιος χρησιμοποίησε τη γλώσσα των ανατολικών ρευμάτων για να φέρει στον Χριστό όσους είχαν πλανηθεί σε αυτά. Ο Μητροπολίτης Σεραφείμ (Ζοάντα) έγραψε ότι τα γραπτά του είναι σαν μια παγίδα, στην οποία πέφτουν ακριβώς όσοι αναζητούν σε αυτά αποκρυφισμό και συγκρητισμό.[25] Το τρίτο επιχείρημα είναι εκείνο της αδεξιότητας. Ο αρχιμανδρίτης Χριστόφορος (Μπουκούρ) παραδέχθηκε, σε επιστολή που δημοσιεύθηκε το 2004, ότι ο διδάσκαλός του εκφραζόταν μερικές φορές αδέξια και κατέφευγε σε ποιητική γλώσσα εκεί όπου η συνηθισμένη δεν του αρκούσε.[36] Το τέταρτο επιχείρημα είναι του ίδιου του Γελασίου. Η βιογραφία των μαθητών δείχνει ότι, ήδη από τον πρώτο του τόμο, διέκρινε την ησυχαστική μυστική από τις ανατολικές μυστικές της συγχώνευσης και της αυτοθέωσης, και στην «Ησυχαστική ιατρική» απορρίπτει την κατηγορία της θεοσοφίας.[2]

Αυτά τα επιχειρήματα μιλούν για τον άνθρωπο, για την πρόθεσή του και για τη γλώσσα του. Το κείμενο όμως μένει όπως τυπώθηκε. Όποιος δεν έχει διαβάσει τα βιβλία μπορεί να τα διαβάσει σήμερα, και οι σελίδες που παρατέθηκαν παραπάνω προέρχονται από την έκδοση που επιμελήθηκαν οι ίδιοι οι μαθητές. Η πρόθεση ενός συγγραφέα δεν αλλάζει ό,τι έγραψε. Οι διακηρύξεις πιστότητας βρίσκονται στα ίδια βιβλία με τις σελίδες που λένε άλλα. Ένα «αστρικό» και ένα «αιθερικό» σώμα, μια τριάδα κατ’ εικόνα της Τριάδος τοποθετημένη πάνω στο γιν και στο γιανγκ, ένα δέντρο του παραδείσου φτιαγμένο από «μη ζωντανή τροφή» και μια παράδοση που ξεκινά από τον ιερέα του Ζάλμοξι δεν γίνονται ορθόδοξα επειδή ο συγγραφέας ήθελε το καλό. Και η αδεξιότητα της έκφρασης μπορεί να συγχωρεθεί σε έναν άνθρωπο, αλλά δεν μπορεί να τυπωθεί ως Φιλοκαλία.

Ο Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνοφ συμβούλευε όσους αρχίζουν την πνευματική ζωή να διαβάζουν μόνο βιβλία γραμμένα από αγίους που η Εκκλησία έχει αναγνωρίσει.[37] Διέκρινε δύο είδη πλάνης. Το ένα ανάβει τη φαντασία και φέρνει οράματα. Το άλλο είναι πιο ήσυχο και πιο δύσκολο να διακριθεί: ο άνθρωπος σχηματίζει υψηλή γνώμη για τον εαυτό του και για το έργο του, και ο νους και η καρδιά του διαφθείρονται αθόρυβα. Για το δεύτερο είδος δεν χρειάζονται οράματα. Αρκεί μια καινούργια γλώσσα, που ηχεί βαθιά και δεν μπορεί πια να μετρηθεί με τη γλώσσα των Πατέρων.

Επίλογος

Οι ρουμανικές χώρες είχαν έναν αληθινό ησυχασμό, και αυτός δεν χρειάζεται άλλο όνομα παρά μόνο το όνομα του Χριστού. Τον έζησαν ο Άγιος Παΐσιος στο Νεάμτς, ο Άγιος Γεώργιος στο Τσέρνικα και ο Άγιος Καλλίνικος, ο κτήτορας του Φρασινέι. Τον έζησαν τον περασμένο αιώνα ο Όσιος Κλεόπας, στη Σιχαστρία και στα δάση της Στινισοάρα, και ο Γέροντας Αρσένιος Παπατσόκ, στο κελλί του στο Τεκιργκιόλ. Δεν αναζήτησαν παραδόσεις κρυμμένες στα βουνά, ούτε ενέργειες στα φύλλα. Έλεγαν την Ευχή του Ιησού με υπακοή, εξομολογούνταν, κοινωνούσαν και αγωνίζονταν με τους λογισμούς ως το τέλος.

Όποιος θέλει να προσεύχεται όπως εκείνοι χρειάζεται πνευματικό, Θεία Λειτουργία και το όνομα του Κυρίου, που το επικαλείται με ταπείνωση. Αυτός είναι ο δρόμος που βάδισαν όλοι οι άγιοι της Ανατολής, από το Σινά ως τα Καρπάθια. Σε αυτόν τον δρόμο είμαστε καλεσμένοι κι εμείς.


Σημειώσεις και πηγές

  1. «Frasinei Monastery», discover-valcea.com (η παλαιά σκήτη, με τον ξύλινο ναό του 1710, ξαναχτισμένο με πέτρα το 1762–1763· ο μεγάλος ναός του Αγίου Καλλινίκου, 1860–1863). ↩

  2. «Biografie», ιστότοπος των μαθητών Chipul Iconic (chipuliconic.ro/biografie). Ημερομηνίες γέννησης και κοίμησης, η σχολή στο Κλουζ, τα χρόνια κοντά στον ερημίτη Αρσένιο Πράζα, η είσοδος στο Φρασινέι (1973), τα σχεδόν 20 χρόνια ως «αδελφός Γκεοργκίτσα», η αποκατάσταση στην ιερωσύνη από τον Ειρηναίο (Πόπα), η συνάντηση με τον Αρσένιο Μπόκα στο Ντραγκανέσκου, ο πρόλογος των «Απομνημονευμάτων ενός ησυχαστή» (Φεβρουάριος 1991), η έκφραση «μικρό Καρπαθικό Άγιον Όρος», η «καρπαθική Φιλοκαλία», η συλλογή «Chipul Iconic». ↩ ↩ ↩ ↩ ↩ ↩

  3. π. Μιχαήλ Ντελιόργκα, Practica Iconică. Metoda duhovnicească a Cuviosului Ghelasie Gheorghe de la Frăsinei, Platytera, Βουκουρέστι, 2026, σ. 32 και σημ. 14 (η χειροτονία του 1969), σ. 35 και σημ. 22 (η αποκατάσταση και η οικονομία· η σημείωση συνεχίζεται στη σ. 36), σ. 36 και σημ. 24 (η συνάντηση στο Ντραγκανέσκου, όπως τη διηγήθηκε ο ηγούμενος Ιωαννίκιος στο σεμινάριο του Ρίμνικου Βύλτσεα, 27 Μαΐου 2017). ↩ ↩ ↩

  4. «Prea Sfinţitul Evloghie Oţa», ομάδα της Μονής Ρίμετς στο crestinortodox.ro (12 Αυγούστου 2011)· «Lăcașuri de cult nr. 1», catacombeleortodoxiei.ro (βιογραφία του Ευλογίου (Ότσα): Άγιον Όρος 1922–1940, η ηγουμενία στο Ρίμετς, η μετάβαση του 1954, η χειροτονία σε επίσκοπο από τον Γαλακτίωνα (Κορντούν), η καταδίκη σε καταναγκαστικά έργα). ↩

  5. Antena 3, «Patru sfaturi pentru o viaţă liniştită de la părintele Ghelasie de la Frăsinei», 15 Νοεμβρίου 2022, κατά το crestinortodox.ro (κοίμηση την ώρα της προσευχής· ο π. Βαλεριανός, κελλιώτης· ο τίτλος «Όσιος»). ↩ ↩ ↩

  6. Το ιστολόγιο «Părintele Ghelasie Gheorghe de la Frăsinei», που διαχειρίζεται ο Φλορίν Καραγκίου (ghelasiegheorghe.blogspot.com), Οκτώβριος 2017: περιεχόμενα του τόμου Chipul iconic. Crochiuri antropologice, τόμ. VI, Platytera, 2017 (κείμενο του Αρχιεπισκόπου Βαρσανουφίου, σ. 5)· η παρουσίαση των Memoriile unui Isihast. Filocalie Carpatină, τόμ. 1–2, Platytera, 2017. ↩ ↩ ↩

  7. Ghelasie Gheorghe, Chipul Omului, επιμ. Florin Caragiu, Platytera, 2013, σ. 70, 78, 109, 119–120, 231 (σημ. 5), 232, 241 (σημ. 6), 242, 255–256, 329–330· του ιδίου, Memoriile unui isihast, τόμ. 2, Platytera, σ. 5. ↩ ↩ ↩

  8. Για τον πρωτοχρονισμό: Edgar Papu, «Protocronismul românesc», Secolul 20, 1974· Iosif Constantin Drăgan, Noi, tracii. Vasile Lovinescu, «Dacia hiperboreeană», δημοσιευμένο στο Études Traditionnelles (1936–1937) με το ψευδώνυμο Geticus. ↩

  9. Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνοφ, Ασκητικές εμπειρίες, τόμ. Α΄, τα κείμενα για την Ευχή του Ιησού. ↩

  10. Ieromonah Ghelasie Gheorghe, Taina vindecării: Medicina isihastă, επιμ. Florin Caragiu, Platytera, Βουκουρέστι, 2017, ISBN 978-973-1873-69-5, © Ιερά Μονή Φρασινέι, σ. 6, 13–17, 26, 29–32, 34, 40, 42–44, 46–47, 52–53, 55–57, 60, 76, 82–83, 98, 123–124, 172, 180, 202, 259, 262 (PDF που δημοσίευσαν οι μαθητές στο chipuliconic.ro). ↩

  11. Peter Tompkins, Christopher Bird, The Secret Life of Plants, 1973 (για τα πειράματα του Κλιβ Μπάκστερ)· για την ανεπιτυχή προσπάθεια επανάληψής τους: K. A. Horowitz, D. C. Lewis, E. L. Gasteiger, «Plant “Primary Perception”», Science 189 (1975). ↩

  12. YouTube, κανάλι Luis Lazarus, «Maestrul Florin Zamfirescu scandalizat de incompetenții care ne conduc!!!», 25 Ιουλίου 2023, λεπ. 1:09:04–1:09:26 (η συγγένεια και η οικογένεια ιερέων), 1:10:49 («Ντόρου»), 1:16:21 (το κρεβάτι), 1:16:49–1:18:23 (το περιστατικό στο κελλί). ↩

  13. Μέγας Βασίλειος, Περί νηστείας, Λόγος Α΄, 3–4. ↩

  14. Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, Περί διαφόρων απόρων (Ambigua) 42· Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως Β΄, 12. ↩

  15. Μέγας Αθανάσιος, Περί της ενανθρωπήσεως του Λόγου, 13–14. ↩

  16. Ne vorbește Părintele Arsenie, τόμ. II, επιμ. αρχιμ. Ιωαννίκιος (Μπαλάν), εκδόσεις της Μονής Σιχαστρίας (έκδ. 2004). Το μέρος για τον π. Αρσένιο αναδημοσιεύει ο Φλορίν Καραγκίου (σημ. 17)· η συνέχεια, με τον κατάλογο που αποδίδεται στον καθηγητή Στανιλοάε, παρατίθεται από τον ίδιο τόμο σε σχόλιο της σύνταξης του RazboiIntruCuvant (2008), που αναδημοσιεύθηκε στο saccsiv.wordpress.com στις 8 Αυγούστου 2010. ↩ ↩

  17. Florin Caragiu, «Răspuns de apărare», ιστολόγιο Florin Caragiu, 7 Μαρτίου 2010 (florincaragiu.blogspot.com/2010/03/raspuns-de-aparare.html). ↩ ↩

  18. Florin Caragiu, «Cuvânt înainte» (πρόλογος) στο Taina vindecării· Rețetele medicinii isihaste, τόμ. 7 της σειράς Opere complete, Platytera (PDF στο chipuliconic.ro). ↩

  19. Părintele Ghelasie de la Frăsinei, Iconarul Iubirii dumnezeiești, Platytera, 2004, σ. 188–200: «Despre Părintele Ghelasie – Mărturii» και «Din zicerile, sfaturile și cugetările Părintelui Ghelasie», που συγκέντρωσε ο Ιονέλ Ποπέσκου (αναδημοσίευση στο chipuliconic.ro, 29 Ιουνίου 2017). ↩

  20. π. Ioniță Apostolache, «Părintele Ghelasie Popescu, isihastul de la Frăsinei», συνέντευξη με τον Φλορίν Καραγκίου, Ziarul Lumina, 28 Αυγούστου 2022. ↩

  21. Προφίλ του συγγραφέα στα ιστολόγια του Φλορίν Καραγκίου (florincaragiu.blogspot.com· ghelasiegheorghe.blogspot.com). ↩

  22. chipuliconic.ro: «Memoriile unui isihast Vol 1» (30 Ιουνίου 2017), κείμενο με την υπογραφή του Νταν Πούριτς· αρχείο του Revista Sinapsa, τεύχη I–X (2008–2012), chipuliconic.ro/revista-sinapsa. ↩

  23. Συνέντευξη με τον αρχιμ. Χριστόφορο (Μπουκούρ), Formula AS, 2018· εκπομπή Trinitas TV, 2025. ↩

  24. basilica.ro, «A fost sfințită Biserica Mănăstirii «Sf. Filimon», înființată de un fost actor devenit călugăr», 6 Νοεμβρίου 2024. ↩

  25. Μητροπολίτης Σεραφείμ (Ζοάντα), στο Avva Ghelasie, Cuvântătorul de Dumnezeu, Platytera, Βουκουρέστι, 2004, σ. 6–10 (αγγλική μετάφραση στο iconicrenaissance.blogspot.com, 27 Απριλίου 2010). ↩ ↩

  26. chipuliconic.ro: «O întâlnire revelatorie cu Părintele Monah IERONIM Pătrulescu din Oașa» (3 Οκτωβρίου 2026)· «Turnul Babel și încâlcirea graiului – prof. Ion Pătrulescu» (19 Ιουλίου 2021). ↩

  27. YouTube, κανάλι «Chipul Iconic», λίστα «Ieronim Monahul» (111 βίντεο): «In memoriam Avva Ghelasie – Monah Ieronim Pătrulescu» (I–IV)· «Seminar dedicat Părintelui Ghelasie, Sibiu 2024, Facultatea de Teologie – Ieronim Monahul» (3 Ιουνίου 2024)· «Ieronim monahul, pr. Adrian Olteanu, Neofit ieromonahul – Preambul: Isihasm/metafizică mistică» (5 Νοεμβρίου 2024), με τα κείμενα των εξωφύλλων των τόμων Convorbiri I–II στην περιγραφή. ↩

  28. Ιερομ. Νταν Ποπόβιτς, «Avva Ghelasie, Maica Domnului și isihasmul», συμπόσιο «Maica Domnului în opera Ierom. Ghelasie de la Frăsinei», Μονή του Αγίου Μάρτυρος Φιλήμονος, 10 Ιουνίου 2026· βιντεοσκόπηση π. Κοστίν Μπουτνάρ, κανάλι YouTube «Suflet Transilvan», δημοσίευση 19 Ιουνίου 2026 (youtu.be/5VFdXgKnGSs), λεπ. 0:06, 13:31, 17:59–18:14. ↩

  29. Ειδήσεις του basilica.ro (το σεμινάριο του Σιμπίου, η συμμετοχή του Μητροπολίτη Λαυρεντίου (Στρέζα)), Ziarul Lumina (2022), βιντεοσκοπήσεις των συνεδρίων στη Μονή του Αγίου Φιλήμονος (9 Μαΐου 2025· 2026)· Florin Caragiu, Viața și Acatistul Preacuviosului Părinte Ghelasie Gheorghe, Platytera· π. Σορίν Μπενέσκου, «Acatistul Sf. Ghelasie de la Frăsinei». ↩ ↩

  30. YouTube, «02 Pr. Constantin Necula – Seminarul dedicat Părintelui Ghelasie – Sibiu 2014» (περιγραφή: τρίτη διοργάνωση του σεμιναρίου «Personalitatea Părintelui Ghelasie Gheorghe de la Frăsinei», 6 Νοεμβρίου 2014, κατάλογος των προσκεκλημένων και λόγος του διοργανωτή, αναπλ. καθηγητή Λίβιου Μπογκντάν Βλαντ)· αναδημοσίευση στο chipuliconic.ro, 9 Αυγούστου 2017. ↩

  31. YouTube, κανάλι «Chipul Iconic», 10 Μαΐου 2025, «Colocviu dedicat Părintelui Ghelasie Gheorghe, Mânăstirea Sf. M. Filimon, Vâlcea, 9 mai 2025»: «Pr. Mihai Deliorga – Colocviu, Mânăstirea Sf. Mc. Filimon, 2025» (λεπ. 0:13)· «Pr. Popescu Silviu – Colocviu, Mânăstirea Sf. Mc. Filimon, 2025» (λεπ. 0:01–1:25· η εικόνα φαίνεται σε όλη τη διάρκεια του βίντεο). ↩ ↩

  32. Florin Caragiu, «Despre Avva Ghelasie – Cuvânt înainte la Patericul carpatin», ghelasiegheorghe.blogspot.com, 16 Οκτωβρίου 2017. ↩

  33. «Yawsep Ḥazzaya», Gorgias Encyclopedic Dictionary of the Syriac Heritage (ηλεκτρονική έκδ., gedsh.bethmardutho.org): καταδικάστηκε από τη σύνοδο του Πατριάρχη Τιμοθέου Α΄ (786–787) για μεσσαλιανικές τάσεις. ↩

  34. YouTube: το κανάλι «Isihasmul Carpatin» (@IsihasmulCarpatin· περιγραφή του καναλιού, οι λίστες «Avva și ucenicul» και «Predici Ortodoxe» 2020–2026, τα βίντεο για τον Ιωσήφ Χαζζάγια), τα κανάλια «Chipul Iconic» και «Colocviile Părintelui Ghelasie»· αριθμοί όπως ελέγχθηκαν στις 7 Νοεμβρίου 2026. ↩

  35. Επώνυμα σχόλια αναγνωστών στο άρθρο της 8ης Αυγούστου 2010 στο saccsiv.wordpress.com, «Ieromonahul Ghelasie Gheorghe un înșelat…». ↩

  36. Επιστολή του αρχιμ. Χριστοφόρου (Μπουκούρ) στο Părintele Ghelasie de la Frăsinei, Iconarul Iubirii dumnezeiești, Platytera, 2004, σ. 139–142. ↩

  37. Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνοφ, Ασκητικές εμπειρίες, τόμ. Α΄ (για την ανάγνωση των βιβλίων)· του ιδίου, «Περί πλάνης». ↩

Ενημερωτικό δελτίο OrtodoxWay

Λάβετε τα νέα άρθρα του OrtodoxWay

Ένα σύντομο μήνυμα όταν δημοσιεύεται νέο άρθρο για την Ορθοδοξία, την προσευχή και την πνευματική ζωή. Χωρίς spam.

Αφήστε ένα σχόλιο

Τα σχόλια ελέγχονται πριν από τη δημοσίευση. Οι σύνδεσμοι στα σχόλια αντιμετωπίζονται ως περιεχόμενο χρηστών.