Η θαυμαστή αλιεία: «επί τω ρήματί σου»

Κάθε φθινόπωρο, μετά τη γιορτή της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, η Εκκλησία αρχίζει να διαβάζει τις Κυριακές, στη Θεία Λειτουργία, από το Ευαγγέλιο που έγραψε ο Άγιος Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς. Το πρώτο απ’ αυτά τα κυριακάτικα Ευαγγέλια διηγείται τη θαυμαστή αλιεία. Ο Σίμων, ένας ψαράς από τη Γαλιλαία, είχε κοπιάσει ολόκληρη τη νύχτα χωρίς να πιάσει τίποτα. Με την εντολή του Χριστού έριξε ξανά τα δίκτυα και έπιασε τόσα ψάρια, ώστε τα δίκτυα σχίζονταν. Από εκείνη την ημέρα ο Σίμων, τον οποίο η Εκκλησία τιμά ως Άγιο Απόστολο Πέτρο, τα άφησε όλα και ακολούθησε τον Κύριο, μαζί με τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, τους γιους του Ζεβεδαίου.

Το πλοίο του Σίμωνα

Ο Άγιος Λουκάς τοποθετεί το γεγονός στις όχθες της λίμνης Γεννησαρέτ, που ονομάζεται και Θάλασσα της Γαλιλαίας. Το πλήθος πίεζε τον Χριστό «του ακούειν τον λόγον του Θεού» (Λουκ. 5, 1). Κοντά στην ακτή στέκονταν δύο πλοία, και οι ψαράδες είχαν κατέβει απ’ αυτά και έπλεναν τα δίκτυά τους. Γι’ αυτούς η νύχτα της δουλειάς είχε τελειώσει χωρίς κανένα ψάρι.

Ο Κύριος ανέβηκε στο πλοίο του Σίμωνα, «ηρώτησεν αυτόν από της γης επαναγαγείν ολίγον» και, καθισμένος σ’ αυτό, δίδασκε τα πλήθη (Λουκ. 5, 3).

Ο Άγιος Θεοφύλακτος, Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος και Βουλγαρίας, έγραψε μια ερμηνεία, δηλαδή μια εξήγηση κατανοητή στους πιστούς, στο Ευαγγέλιο του Λουκά. Παρατηρεί ότι ο Κύριος φεύγει από τη δόξα, και τα πλήθη τρέχουν ακόμη περισσότερο πίσω Του. Μπαίνοντας στο πλοίο, ο Χριστός τους είχε όλους μπροστά στο πρόσωπό Του, και κανένας δεν έμεινε πίσω Του.

Ο ίδιος Πατέρας σταματά σε μια μικρή λέξη του Ευαγγελίου: ο Κύριος δεν πρόσταξε τον Σίμωνα να απομακρύνει το πλοίο, αλλά τον παρακάλεσε. Σ’ αυτό ο Άγιος Θεοφύλακτος βλέπει την πραότητα του Χριστού. Στον Σίμωνα δε βλέπει έναν άνθρωπο υπάκουο, που δέχτηκε στο πλοίο του Κάποιον τον Οποίο δεν γνώριζε ακόμη πραγματικά και Τον άκουσε σε όλα.

«Δι’ όλης της νυκτός κοπιάσαντες»

Αφού σταμάτησε να μιλά, ο Χριστός είπε στον Σίμωνα: «Επανάγαγε εις το βάθος και χαλάσατε τα δίκτυα υμών εις άγραν» (Λουκ. 5, 4). Για έναν ψαρά η εντολή αυτή φαινόταν χωρίς νόημα. Ο Σίμων ήξερε ότι η νύχτα είναι ο καιρός του ψαρέματος, και η νύχτα που μόλις είχε περάσει ήταν άκαρπη.

Η απάντησή του περιέχει και την κούραση και την υπακοή: «Επιστάτα, δι’ όλης της νυκτός κοπιάσαντες ουδέν ελάβομεν», και έπειτα «επί δε τω ρήματί σου χαλάσω το δίκτυον» (Λουκ. 5, 5).

Ο Άγιος Θεοφύλακτος δείχνει ότι ο Σίμων δεν βαρυγγώμησε γι’ αυτή την εντολή. Δεν παραπονέθηκε ότι, μετά από μια νύχτα μάταιου κόπου, του ζητούν ακόμη έναν κόπο. Απάντησε με εμπιστοσύνη, και ο Πατέρας λέει ότι ο Σίμων ήταν θερμός στην πίστη «ακόμη και πριν από την πίστη». Ο Σίμων είχε ήδη συναντήσει τον Ιησού, Ο Οποίος είχε θεραπεύσει την πεθερά του στο σπίτι του (Λουκ. 4, 38-39), αλλά δεν είχε εισδύσει ακόμη στο μυστήριο Εκείνου που στεκόταν τώρα στο πλοίο του. Τον αποκαλούσε «Επιστάτα», κι όμως έσκυψε την τέχνη του ψαρά μπροστά στον λόγο Του.

Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς, Επίσκοπος Αχρίδος και Ζίτσης τον 20ό αιώνα, σταματά κι αυτός στην υπακοή του Πέτρου. Θεωρεί ότι ο Πέτρος θα πρέπει να ήταν άγρυπνος, κουρασμένος και πικραμένος μετά τη νύχτα του μάταιου μόχθου, και όμως εκπλήρωσε αμέσως τον λόγο του Χριστού. Γι’ αυτό ο Άγιος Νικόλαος λέει ότι «ο Θεός ανταμείβει την υπακοή περισσότερο από τον κόπο».

Στο κήρυγμά του για αυτή την Κυριακή, ο Όσιος Κλεόπας, πνευματικός στη Μονή Σιχαστρία τον 20ό αιώνα, βλέπει στα λόγια του Πέτρου μια ομολογία υπακοής. Γι’ αυτόν το «επί τω ρήματί σου» σημαίνει «πιστεύοντας τον λόγο Σου, θα υπακούσω». Ο Άγιος Κλεόπας λέει ότι απ’ αυτή την υπακοή άρχισαν να φαίνονται οι καρποί του Πέτρου. Πρώτα ήρθαν τα ψάρια εκείνης της ημέρας. Έπειτα οι καρποί αυξήθηκαν και πολλαπλασιάστηκαν, μέσα από τις ψυχές που ο Απόστολος έφερε αργότερα στη Βασιλεία του Θεού.

Τα δίκτυα που σχίζονταν

«Και τούτο ποιήσαντες συνέκλεισαν ιχθύων πλήθος πολύ· διερρήγνυτο δε το δίκτυον αυτών» (Λουκ. 5, 6). Οι ψαράδες έκαναν νόημα σ’ αυτούς του άλλου πλοίου να έρθουν να τους βοηθήσουν, και τα ψάρια γέμισαν και τα δύο πλοία, ώστε κόντευαν να βουλιάξουν. Ο Άγιος Θεοφύλακτος λέει ότι ο Σίμων τους κάλεσε με νόημα, επειδή ο φόβος δεν τον άφηνε να μιλήσει.

Οι Πατέρες της Εκκλησίας είδαν σ’ αυτή την αλιεία και μια εικόνα του έργου που οι Απόστολοι επρόκειτο να επιτελέσουν στον κόσμο. Κατά τον Άγιο Θεοφύλακτο, η νύχτα χωρίς ψάρια είναι ο καιρός πριν από την έλευση του Χριστού. Τότε οι δάσκαλοι του Νόμου που δόθηκε μέσω του Μωυσή κόπιασαν όλη τη «νύχτα» και δεν έπιασαν τίποτα. Όταν ήρθε ο Χριστός, το Φως του κόσμου, ξημέρωσε. Οι Απόστολοι έριξαν τότε το δίκτυο του Ευαγγελίου σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου και έπιασαν πλήθος ανθρώπων. Οι άνθρωποι του άλλου πλοίου, που ήρθαν να βοηθήσουν, είναι οι ποιμένες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας όλων των αιώνων. Αυτοί ερμηνεύουν τη διδασκαλία των Αποστόλων και τους βοηθούν έτσι να πιάνουν ανθρώπους για τον Χριστό.

Ο Όσιος Εφραίμ ο Σύρος, στην ερμηνεία του στο Ευαγγέλιο, βλέπει κι αυτός στη νύχτα του μόχθου μια εικόνα των προφητών, που κοπίασαν πριν από την έλευση του Κυρίου. Τους ψαράδες που κλήθηκαν με νόημα από το άλλο πλοίο τους εικονίζουν, κατ’ αυτόν, οι εβδομήντα δύο μαθητές που ο Κύριος έστειλε αργότερα να κηρύξουν, επειδή οι πρώτοι ήταν πολύ λίγοι για να μαζέψουν ολόκληρη την αλιεία.

Ο Άγιος Μάξιμος, Επίσκοπος Τουρίνου τον 5ο αιώνα, βλέπει αυτή τη νύχτα και στην ψυχή του Πέτρου. Όσο δεν είχε τον Χριστό, λέει, όλα ήταν σκοτάδι για τον Πέτρο, και γι’ αυτό είχε κοπιάσει όλη τη νύχτα. Όταν το φως του Σωτήρος χύθηκε επάνω του, το σκοτάδι διαλύθηκε, και μέσω της πίστης άρχισε να βλέπει στα βάθη αυτό που τα μάτια δεν μπορούσαν να δουν.

Ο ίδιος Άγιος Θεοφύλακτος λέει ότι τα δίκτυα εικονίζουν το Ευαγγέλιο. Τα λόγια του είναι ταπεινά και εύκολα να γίνουν κατανοητά, ταιριαστά με τον νου των απλών ανθρώπων που το ακούν.

Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, στην ερμηνεία του στο ίδιο Ευαγγέλιο, προσθέτει ότι τα δίκτυα ρίχνονται παραπέρα και ο Χριστός τα γεμίζει. Μέσα από αυτά ο Κύριος καλεί σε επιστροφή όσους βρίσκονται στα βάθη της θάλασσας, δηλαδή τους ανθρώπους που τους παρασύρουν από δω κι από κει οι έγνοιες και οι ταραχές του κόσμου.

«Έξελθε απ’ εμού, Κύριε»

Όταν είδε τόσα ψάρια, ο Σίμων Πέτρος δεν χάρηκε σαν ψαράς που ανέκτησε τη ζημιά του. «Προσέπεσεν τοις γόνασιν του Ιησού λέγων· Έξελθε απ’ εμού, ότι ανήρ αμαρτωλός ειμι, Κύριε» (Λουκ. 5, 8). Ο Άγιος Λουκάς προσθέτει ότι τον είχε κυριεύσει θάμβος, αυτόν και όλους όσους ήταν μαζί του.

Λίγο πριν, ο Σίμων είχε αποκαλέσει τον Χριστό «Επιστάτα». Τώρα Τον αποκαλεί «Κύριε». Μέσω του θαύματος αποκαλύφθηκε στον Πέτρο πιο καθαρά ποιος στέκεται στο πλοίο του και ποιος είναι ο ίδιος μπροστά Του. Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας λέει ότι ο Πέτρος θυμήθηκε τις αμαρτίες του, φοβήθηκε και τρόμαξε: «σαν άνθρωπος ανάξιος, δεν τολμά να δεχτεί τον Άξιο». Ο Άγιος Κύριλλος προσθέτει ότι ο φόβος αυτός είναι άξιος επαίνου. Ο Άγιος Θεοφύλακτος βλέπει στον λόγο του Πέτρου τον καρπό μεγάλης ευλάβειας, με την οποία ο Απόστολος αποκαλεί τον εαυτό του αμαρτωλό και ανάξιο να στέκεται μαζί με τον Χριστό.

Ο Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς λέει ότι η αίσθηση της δικής μας αμαρτωλότητας ενώπιον του Θεού είναι για την ψυχή ένας πολύτιμος λίθος. Ο Κύριος την εκτιμά περισσότερο από όλους τους ύμνους δοξολογίας που αναπέμπονται μόνο από συνήθεια για τα θαύματά Του. Χωρίς αυτή την αίσθηση, όσους τέτοιους ύμνους κι αν ανεβάσει ο άνθρωπος, δεν έχει καμία ωφέλεια απ’ αυτούς.

Ο Χριστός απαντά στο αίτημα του Πέτρου κάνοντας ακριβώς το αντίθετο. Δεν βγήκε από το πλοίο και δεν απομακρύνθηκε απ’ αυτόν. Του είπε: «Μη φοβού· από του νυν ανθρώπους έση ζωγρών» (Λουκ. 5, 10). Ο άνθρωπος που είχε παρακαλέσει τον Κύριο να φύγει από κοντά του καλείται να μη χωριστεί πια από Αυτόν. Η ταπείνωση του Πέτρου δεν τον απομάκρυνε από τον Χριστό. Τον έφερε πιο κοντά.

Ο ίδιος Απόστολος θα έγραφε αργότερα, στην πρώτη επιστολή του: «Ο Θεός υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν» (Α΄ Πέτρ. 5, 5). Τα λόγια αυτά μπορούν να διαβαστούν δίπλα στην ημέρα του πλοίου, όταν ο Πέτρος έπεσε στα γόνατα του Κυρίου και δέχτηκε την κλήση, αντί για την απομάκρυνση που είχε ζητήσει.

Η προσευχή που η Εκκλησία δίνει σε κάθε πιστό, «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με τον αμαρτωλόν», κρατά μαζί τα ίδια δύο πράγματα που ο Πέτρος εξέφρασε στο πλοίο: το όνομα του Κυρίου και την ομολογία της δικής του αμαρτίας. Όποιος την λέει με την καρδιά του επικαλείται τον Χριστό ακριβώς τη στιγμή που ομολογεί τον εαυτό του ανάξιο γι’ Αυτόν.

«Αφέντες άπαντα ηκολούθησαν αυτώ»

Ο Άγιος Λουκάς κλείνει την ιστορία ως εξής: «Και καταγαγόντες τα πλοία επί την γην, αφέντες άπαντα ηκολούθησαν αυτώ» (Λουκ. 5, 11). Ανάμεσα σε όσα άφησαν στην ακτή ήταν και το ψάρι που είχαν πιάσει εκείνη την ημέρα.

Ο Άγιος Θεοφύλακτος θαυμάζει εδώ τον τρόπο με τον οποίο ο Κύριος φροντίζει για τη σωτηρία κάθε ανθρώπου. Ο Κύριος δεν έμεινε χρεώστης στον ιδιοκτήτη του πλοίου, αφού δίδαξε τα πλήθη απ’ αυτό. Του έκανε καλό δύο φορές: του χάρισε πλήθος ψαριών και τον έκανε μαθητή Του. Τον καθένα, λέει ο ίδιος Πατέρας, ο Χριστός τον τραβά προς τον Εαυτό Του μέσα από τα πράγματα που του είναι οικεία και με τα οποία έχει μεγαλώσει. Τους μάγους τους κάλεσε με ένα αστέρι, ενώ τους ψαράδες με ψάρια.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την κλήση των ίδιων ψαράδων όπως τη διηγείται ο Άγιος Ευαγγελιστής Ματθαίος, προτρέπει να προσέξουμε την πίστη και την υπακοή τους. Ήταν μέσα στην καθημερινή τους δουλειά, κι όμως, όταν άκουσαν τη φωνή του Κυρίου, δεν ανέβαλαν να Τον ακολουθήσουν. Ο ίδιος Πατέρας δείχνει ότι στον Ματθαίο πρόκειται για δεύτερη κλήση, μετά τη συνάντηση που διηγείται ο Άγιος Ευαγγελιστής Ιωάννης. Και στους ακροατές του λέει ότι δεν ζητά από όλους να εγκαταλείψουν το σπίτι και τους φίλους τους. Τους ζητά να αφήσουν τις κακές συνήθειές τους, μένοντας στο σπίτι, με τους δικούς τους.

Ο Άγιος Κλεόπας συνδέει την υπακοή των Αποστόλων με την υπακοή κάθε χριστιανού. Στο ίδιο κήρυγμα διδάσκει ότι όποιος υπακούει στον Θεό και όποιος, για τον Θεό, υπακούει σε εκείνον που τον οδηγεί στον δρόμο της σωτηρίας έχουν τον ίδιο μισθό. Ο Άγιος Κλεόπας στηρίζει τον λόγο του στη φράση του Κυρίου προς τους μαθητές, ότι όποιος τους ακούει Τον ακούει («ο ακούων υμών εμού ακούει», Λουκ. 10, 16). Γι’ αυτό παρότρυνε τους πιστούς να υπακούν στην Εκκλησία και στους πνευματικούς τους σαν στον ίδιο τον Χριστό.

Οι νύχτες μας

Κάθε άνθρωπος γνωρίζει νύχτες σαν του Σίμωνα. Είναι οι κόποι που αρχίζουν με τη δική μας δύναμη και κατά τον δικό μας λογαριασμό, από τους οποίους επιστρέφουμε με τα δίκτυα άδεια. Ο Χριστός δεν επέπληξε τον Σίμωνα για τη νύχτα χωρίς ψάρια. Του ζήτησε μόνο να ρίξει τα δίκτυα μία ακόμη φορά, σύμφωνα με τον λόγο Του.

Ο Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος υπήρξε Ρώσος επίσκοπος τον 19ο αιώνα και πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του σε εγκλεισμό, δηλαδή κλεισμένος στο κελί του, στην προσευχή. Στο Ευαγγέλιο αυτής της Κυριακής βλέπει στη θαυμαστή αλιεία την εικόνα κάθε κόπου που γίνεται χωρίς τη βοήθεια του Θεού και εκείνου που γίνεται με τη βοήθειά Του. Για όσο διάστημα ο άνθρωπος κοπιάζει μόνος και θέλει να αποκτήσει κάτι μόνο με τις δικές του δυνάμεις, γράφει ο Άγιος Θεοφάνης, «όλα του ξεφεύγουν από τα χέρια». Όταν πλησιάσει σ’ αυτόν ο Κύριος, τα αγαθά έρχονται το ένα μετά το άλλο.

Για τον Άγιο Θεοφάνη, ο λόγος του Κυρίου «χωρίς εμού ου δύνασθε ποιείν ουδέν» (Ιω. 15, 5) είναι ένας νόμος που ενεργεί σε κάθε άνθρωπο. Ένα κλήμα που δεν είναι προσκολλημένο στο δέντρο δεν φέρνει καρπό, αντίθετα ξεραίνεται και χάνει τη ζωή του. Το ίδιο και οι άνθρωποι που δεν ζουν σε ζωντανή κοινωνία με τον Κύριο δεν μπορούν να φέρουν τους καρπούς της δικαιοσύνης, που έχουν αξία για την αιώνια ζωή. Το καλό που φαίνεται κάποτε σ’ αυτούς είναι καλό μόνο στην όψη. Μοιάζει, λέει ο Άγιος Θεοφάνης, με το άγριο μήλο, που είναι κόκκινο απ’ έξω αλλά ξινό στη γεύση. Και στο τέλος προσθέτει ότι τις αλήθειες αυτές τις γνωρίζουν από πείρα όσοι προσέχουν τον εαυτό τους και τους δρόμους της ζωής.

Για έναν χριστιανό, το να εργάζεται «επί τω ρήματί σου» σημαίνει να ξεκινά το έργο του με προσευχή, να το κάνει με υπακοή στην Εκκλησία και στον πνευματικό πατέρα και να το εμπιστεύεται στον Θεό, ακόμη και όταν ο ανθρώπινος λογαριασμός δεν βλέπει πια το νόημά του.

Όταν ο Θεός γεμίζει τα δίκτυα, ο Πέτρος μας δείχνει τι πρέπει να κάνουμε. Δεν καυχήθηκε για την αλιεία. Έπεσε στα γόνατα του Κυρίου και ομολόγησε την ανάξιότητά του. Ο άνθρωπος που ταπεινώνεται έτσι δεν χάνει τον Χριστό. Ακούει, όπως ο Πέτρος, τον λόγο που διαλύει κάθε φόβο: «Μη φοβού».

Είθε ο Κύριος να μας δώσει τη χάρη να ρίξουμε κι εμείς τα δίκτυα σύμφωνα με τον λόγο Του και να Τον ακολουθήσουμε, όπως οι Άγιοι Απόστολοι, αφήνοντας στην ακτή ό,τι θα μας εμπόδιζε στον δρόμο.

Πηγές

• Ιερό Ευαγγέλιο κατά Λουκάν 5, 1-11 και 10, 16· Ιερό Ευαγγέλιο κατά Ιωάννην 15, 5· Α΄ Επιστολή του Αγίου Αποστόλου Πέτρου 5, 5 – Συνοδική Βίβλος.
• Άγιος Θεοφύλακτος, Αρχιεπίσκοπος Αχρίδος και Βουλγαρίας, Ερμηνεία του Ιερού Ευαγγελίου του Λουκά, Εκδόσεις Σόφια, Βουκουρέστι, 2007, σελ. 72-74.
• Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας, Σχόλιο στον Λουκά, Ομιλία 12, μετάφραση Λουκιανού Φιλίπ, δημοσιευμένη στο doxologia.ro.
• Όσιος Κλεόπας της Σιχαστρίας, Κήρυγμα στην ΙΗ΄ Κυριακή μετά την Πεντηκοστή – Για τους καρπούς της υπακοής στον Θεό, δημοσιευμένο στο doxologia.ro.
• Όσιος Εφραίμ ο Σύρος, Σχόλιο στο Διατεσσάρων του Τατιανού 5, 18, μετάφραση Λουκιανού Φιλίπ, δημοσιευμένη στο doxologia.ro.
• Άγιος Μάξιμος Τουρίνου, Κήρυγμα 110, 2, μετάφραση Λουκιανού Φιλίπ, δημοσιευμένη στο doxologia.ro.
• Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, Ομιλίες στο Ευαγγέλιο κατά Ματθαίον, Ομιλία 14, μετάφραση Αλεξάνδρας Ζούρμπα, δημοσιευμένη στο doxologia.ro.
• Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς, Κηρύγματα, Εκδόσεις Ileana, Βουκουρέστι, 2006.
• Άγιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος, Ερμηνείες από την Αγία Γραφή για κάθε ημέρα του έτους, Εκδόσεις Σόφια, στην ΙΗ΄ Κυριακή μετά την Πεντηκοστή· σε σύγκριση με το ρωσικό πρωτότυπο, Mysli na kazhdyi den’ goda po tserkovnym chteniyam iz Slova Bozhiya, «Nedelya vosemnadtsataya po Pyatidesyatnitse».