Ταπεινοφροσύνη και προσωπικότητα

Ταπεινοφροσύνη και προσωπικότητα: δύναμη, θάρρος και πραότητα στη χριστιανική ζωή, κατά το παράδειγμα του Χριστού και των αγίων.

Ο Χριστός πλένει τα πόδια των μαθητών — εικονογράφηση βυζαντινού ύφους
Εικονογράφηση βυζαντινού ύφους με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης.

Η ταπεινοφροσύνη είναι μία από τις υψηλότερες αρετές της χριστιανικής ζωής. Ο Χριστός ήταν ταπεινός, και οι άγιοι βάδισαν στα ίχνη Του. Η ταπεινοφροσύνη τους όμως δεν τους έκανε αδύναμους ανθρώπους, γιατί ο Θεός ζητεί από τον άνθρωπο να είναι δυνατός και να κάνει μεγάλα έργα, άξια Εκείνου. Ο Κύριος κρατούσε κοντά Του τα πλήθη με τη δύναμη του λόγου Του. Πολλοί από τους αγίους ήταν στρατιωτικοί και στρατηγοί, άνθρωποι που ήξεραν να διατάζουν και να νικούν. Άλλοι αγωνίστηκαν στην έρημο, δηλαδή έδωσαν εκεί έναν αδιάκοπο αγώνα νηστείας, αγρυπνίας και προσευχής, με μια δύναμη που οι περισσότεροι από εμάς μόλις μπορούμε να φανταστούμε. Όλοι αυτοί δέχθηκαν να ξυλοκοπηθούν, να χλευαστούν και να μείνουν μόνοι, όταν είπαν την αλήθεια, και η δύναμή τους φάνηκε την ώρα του εξευτελισμού τόσο καθαρά όσο και την ώρα της δόξας.

Αυτός είναι ο δρόμος του χριστιανού. Πρώτα γίνεται προσωπικότητα, δηλαδή άνθρωπος με δικό του πρόσωπο: με ισχυρή θέληση, με πίστη που μεγάλωσε μέσα από τα έργα και με το θάρρος να στέκεται όρθιος όταν οι άλλοι σκύβουν. Η δύναμη αυτή φανερώνεται στα έργα του, και κάποτε ο Θεός του δίνει και δόξα μπροστά στους ανθρώπους. Ο άνθρωπος που έφτασε ως εδώ είναι έτοιμος και για τον εξευτελισμό. Αυτός έρχεται από τον διωγμό, ως συνέπεια του θάρρους να λέει την αλήθεια, και τότε η ίδια δύναμη φαίνεται στον τρόπο με τον οποίο σηκώνει τον σταυρό του. Η δύναμη και η δόξα του μένουν πάντοτε ντυμένες με ταπεινοφροσύνη. Για πολλούς από τους αγίους ο δρόμος αυτός τελείωσε με θάνατο που δέχθηκαν οικειοθελώς για τον Χριστό.

Σε αυτό το άρθρο

Η δύναμη που ζητεί ο Θεός

Ο νους, η θέληση και η δύναμη της ψυχής είναι δώρα που ο άνθρωπος έλαβε από τον Θεό. Ο Χριστός του ζητεί να απαρνηθεί τον εαυτό του: «Εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι» (Ματθ. 16, 24). Έτσι ο άνθρωπος απαρνείται τα πάθη του και το ίδιο θέλημα, που τον χωρίζουν από τον Θεό. Τα δώρα που έλαβε μένουν, και η άσκηση τα καθαρίζει από τα πάθη και τα στρέφει προς Εκείνον που τα χάρισε. Οι Πατέρες ονομάζουν τη δύναμη της ψυχής ανδρεία και την αριθμούν ανάμεσα στις αρετές. Η λέξη δεν αφορά μόνο τους άνδρες, γιατί η Εκκλησία τιμά παρθένες και μητέρες που αντιμετώπισαν τα βασανιστήρια με περισσότερη ανδρεία από όση είχαν οι βασανιστές τους. Ο απόστολος Παύλος ζήτησε αυτή την ανδρεία από τους Κορινθίους και συγχρόνως τους έδειξε το μέτρο της: «Γρηγορεῖτε, στήκετε ἐν τῇ πίστει, ἀνδρίζεσθε, κραταιοῦσθε. πάντα ὑμῶν ἐν ἀγάπῃ γινέσθω» (Α΄ Κορ. 16, 13-14).

Η ταπεινοφροσύνη δεν αφαιρεί από τον άνθρωπο τη δύναμη που έλαβε. Τον διδάσκει από πού προέρχεται. Ο ίδιος απόστολος έλαβε από τον Κύριο μια απάντηση, την οποία έγραψε στους Κορινθίους:

«Καὶ εἴρηκέ μοι· ἀρκεῖ σοι ἡ χάρις μου· ἡ γὰρ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται. ἥδιστα οὖν μᾶλλον καυχήσομαι ἐν ταῖς ἀσθενείαις μου, ἵνα ἐπισκηνώσῃ ἐπ’ ἐμὲ ἡ δύναμις τοῦ Χριστοῦ. διὸ εὐδοκῶ ἐν ἀσθενείαις, ἐν ὕβρεσιν, ἐν ἀνάγκαις, ἐν διωγμοῖς, ἐν στενοχωρίαις, ὑπὲρ Χριστοῦ· ὅταν γὰρ ἀσθενῶ, τότε δυνατός εἰμι» (Β΄ Κορ. 12, 9-10).

Αυτός που έγραψε αυτές τις γραμμές είχε μεταφέρει το Ευαγγέλιο σε πολλές πόλεις και είχε σταθεί άφοβος μπροστά σε άρχοντες. Η ασθένεια για την οποία καυχιέται είναι η ασθένεια του ανθρώπου που χτυπιέται, στερείται και διώκεται για τον Χριστό. Η δύναμη είναι του Χριστού, ο Οποίος ενεργεί μέσα του ακριβώς σε εκείνες τις ώρες. Ο Παύλος έθεσε όλη του τη δύναμη στην υπηρεσία Εκείνου που του την έδωσε και ποτέ δεν την έκρυψε κάτω από το όνομα της ταπεινοφροσύνης. Δεν αρνήθηκε τον κόπο του, αλλά ήξερε Ποιανού καρπός ήταν:

«Χάριτι δὲ Θεοῦ εἰμι ὅ εἰμι· καὶ ἡ χάρις αὐτοῦ ἡ εἰς ἐμὲ οὐ κενὴ ἐγενήθη, ἀλλὰ περισσότερον αὐτῶν πάντων ἐκοπίασα, οὐκ ἐγὼ δὲ, ἀλλ’ ἡ χάρις τοῦ Θεοῦ ἡ σὺν ἐμοί» (Α΄ Κορ. 15, 10).

Η προτροπή «μὴ φοβοῦ» είναι από τις πιο συχνές στην Αγία Γραφή. Ο Θεός την είπε στον Αβραάμ και στον Ιησού του Ναυή, ο άγγελος στην Παρθένο Μαρία και στους ποιμένες, και ο Χριστός την είπε πολλές φορές στους μαθητές Του. Όταν τους είδε τρομαγμένους στη θάλασσα, ήρθε κοντά τους περπατώντας πάνω στα νερά και τους είπε: «Θαρσεῖτε, ἐγώ εἰμι· μὴ φοβεῖσθε» (Ματθ. 14, 27). Ο Πέτρος ζήτησε να έρθει κοντά Του πάνω στο νερό και περπάτησε, ώσπου κοίταξε τον άνεμο:

«Βλέπων δὲ τὸν ἄνεμον ἰσχυρὸν ἐφοβήθη, καὶ ἀρξάμενος καταποντίζεσθαι ἔκραξε λέγων· Κύριε, σῶσόν με. εὐθέως δὲ ὁ Ἰησοῦς ἐκτείνας τὴν χεῖρα ἐπελάβετο αὐτοῦ καὶ λέγει αὐτῷ· Ὀλιγόπιστε! εἰς τί ἐδίστασας;» (Ματθ. 14, 30-31).

Ο Κύριος δεν επέπληξε τον Πέτρο για την τόλμη του, αλλά για τον δισταγμό του. Ο ίδιος ο απόστολος Παύλος ομολογεί ότι ήρθε στην Κόρινθο «ἐν ἀσθενείᾳ καὶ ἐν φόβῳ καὶ ἐν τρόμῳ πολλῷ» (Α΄ Κορ. 2, 3), και όμως κήρυξε εκεί το Ευαγγέλιο. Ο Θεός θέλει ο άνθρωπος να μην αφήνει τον φόβο να τον κυριεύει και να ζητεί με παρρησία. Στην παραβολή του ανθρώπου που χτυπά τα μεσάνυχτα την πόρτα του φίλου του και του ζητεί ψωμί, ο Κύριος λέει ότι εκείνος θα σηκωθεί και θα του δώσει, ακόμη κι αν δεν το κάνει για τη φιλία: «διά γε τὴν ἀναίδειαν αὐτοῦ ἐγερθεὶς δώσει αὐτῷ ὅσων χρῄζει» (Λουκ. 11, 8). Και προσθέτει: «αἰτεῖτε, καὶ δοθήσεται ὑμῖν· ζητεῖτε, καὶ εὑρήσετε· κρούετε, καὶ ἀνοιγήσεται ὑμῖν» (Λουκ. 11, 9). Η Χαναναία δεν υποχώρησε ούτε όταν ο Κύριος τη δοκίμασε, και Εκείνος της είπε: «Ὦ γύναι, μεγάλη σου ἡ πίστις! γενηθήτω σοι ὡς θέλεις» (Ματθ. 15, 28). Η Προς Εβραίους Επιστολή μάς καλεί: «προσερχώμεθα οὖν μετὰ παρρησίας τῷ θρόνῳ τῆς χάριτος» (Εβρ. 4, 16). Σε κάθε Θεία Λειτουργία, πριν από το «Πάτερ ἡμῶν», ο ιερέας ζητεί από τον Θεό να μας αξιώσει να τολμούμε με παρρησία να Τον επικαλούμαστε Πατέρα.

Η ισχυρή πίστη δεν γεννιέται στον άνθρωπο που αποφεύγει κάθε αγώνα. Η πίστη και η εσωτερική δύναμη μεγαλώνουν μαζί, μέσα από τα μεγάλα έργα που κάνει ο άνθρωπος με τη βοήθεια του Θεού. Ο άγιος απόστολος Ιάκωβος θυμίζει ότι ο Αβραάμ ανέβασε τον γιο του στο θυσιαστήριο και προσθέτει: «βλέπεις ὅτι ἡ πίστις συνήργει τοῖς ἔργοις αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῶν ἔργων ἡ πίστις ἐτελειώθη» (Ιακ. 2, 22). Η Προς Εβραίους Επιστολή μνημονεύει τους δικαίους της Παλαιάς Διαθήκης,

«οἳ διὰ πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπὸ ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροὶ ἐν πολέμῳ, παρεμβολὰς ἔκλιναν ἀλλοτρίων» (Εβρ. 11, 33-34).

Οι ασκητές

Την ίδια δύναμη έδειξαν οι ασκητές. Έμεναν με τη θέλησή τους στο κρύο, νήστευαν πέρα από το μέτρο του συνηθισμένου ανθρώπου, αγρυπνούσαν ολόκληρες νύχτες και έκαναν εκατοντάδες και χιλιάδες μετάνοιες με προσευχή. Μπόρεσαν να σηκώσουν τέτοιους αγώνες επειδή έλαβαν χάρη από τον Θεό, αλλά και επειδή αποφάσισαν με τη θέλησή τους να μην κάνουν ποτέ πίσω. Ο Θεός δίνει τη χάρη, και ο άνθρωπος Του δίνει τη θέλησή του.

Ο όσιος Συμεών ο Στυλίτης έζησε δεκαετίες στη Συρία πάνω σε έναν στύλο, κάτω από τον ανοιχτό ουρανό. Ο μακάριος Θεοδώρητος Κύρου, που τον γνώρισε όσο ζούσε, γράφει ότι χρόνια ολόκληρα περνούσε τις σαράντα ημέρες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής χωρίς τροφή. Ο άγιος έσκυβε στην προσευχή τόσο βαθιά, ώστε το μέτωπό του άγγιζε τα δάχτυλα των ποδιών του. Κάποιος από τους συνοδούς του Θεοδωρήτου μέτρησε κάποτε χίλιες διακόσιες σαράντα τέσσερις τέτοιες μετάνοιες, ύστερα κουράστηκε και σταμάτησε να μετρά.

Ο όσιος Σεραφείμ του Σάρωφ προσευχήθηκε χίλιες νύχτες πάνω σε έναν βράχο στο δάσος και χίλιες ημέρες πάνω σε μια πέτρα στο κελλί του, όρθιος ή γονατιστός, με την προσευχή του τελώνη από το Ευαγγέλιο. Ζούσε στο δάσος ανάμεσα στα θηρία και τα τάιζε από το χέρι του, και μια αρκούδα τον υπάκουε σαν κύριό της. Μια μέρα του επιτέθηκαν ληστές. Ο Σεραφείμ ήταν πολύ δυνατός άνθρωπος και κρατούσε στο χέρι ένα τσεκούρι, ώστε θα μπορούσε να αμυνθεί. Άφησε κάτω το τσεκούρι, σταύρωσε τα χέρια στο στήθος και τους είπε: «Κάνετε ό,τι σας αρέσει». Τον χτύπησαν ώσπου τον άφησαν μισοπεθαμένο, με σπασμένο κεφάλι και σπασμένα πλευρά. Ο άγιος τους συγχώρησε και ζήτησε να μην τιμωρηθούν.

Πολλοί ερημίτες έζησαν στην έρημο ανάμεσα στα θηρία, και τα θηρία ημέρευαν μπροστά τους. Ο όσιος Γεράσιμος ο Ιορδανίτης έβγαλε ένα αγκάθι από το πόδι ενός λιονταριού. Το λιοντάρι έμεινε κοντά του και τον υπηρετούσε, και όταν ο γέροντας κοιμήθηκε, ξάπλωσε πάνω στον τάφο του και πέθανε εκεί.

Οι διά Χριστόν σαλοί προχώρησαν ακόμη πιο πέρα στον δρόμο του εξευτελισμού. Έκρυψαν την αγιότητά τους πίσω από τη μορφή ανθρώπου χωρίς λογικό και δέχθηκαν με τη θέλησή τους την περιφρόνηση όλων. Ο όσιος Ανδρέας ο διά Χριστόν σαλός υπέμεινε χρόνια ολόκληρα τον χλευασμό, τις ύβρεις και τα χτυπήματα των ανθρώπων της Κωνσταντινουπόλεως. Έναν χειμώνα η παγωνιά κράτησε την πόλη δύο εβδομάδες. Ο άγιος ξάπλωσε στον δρόμο δίπλα σε ένα σκυλί για να ζεσταθεί, αλλά το σκυλί σηκώθηκε και έφυγε μακριά του. Ο Ανδρέας νόμισε ότι πεθαίνει, και τότε αρπάχθηκε σε όραμα στον παράδεισο.

Αυτοί οι άνθρωποι είχαν τη δύναμη να σηκώσουν ό,τι λίγοι μπορούν να σηκώσουν, και διάλεξαν να τη θέσουν στην υπηρεσία του Θεού χωρίς να υψωθούν εξαιτίας της. Το Γεροντικό διηγείται ότι ο διάβολος βγήκε κάποτε με ένα δρεπάνι στον δρόμο του οσίου Μακαρίου του Μεγάλου και θέλησε να τον χτυπήσει, αλλά δεν μπόρεσε. Τότε του είπε:

«Πολλὴ βία ἀπὸ σοῦ, Μακάριε, ὅτι οὐ δύναμαι πρὸς σέ· ἰδοὺ γάρ, εἴ τι ποιεῖς, κἀγὼ ποιῶ· σὺ νηστεύεις· κἀγώ· ἀγρυπνεῖς· κἀγὼ ὅλως οὐ κοιμῶμαι· ἕν ἐστι μόνον, ἐν ᾧ νικᾷς με»

Όταν ο Μακάριος ρώτησε ποιο είναι αυτό, ο διάβολος απάντησε: «Ἡ ταπείνωσίς σου· καὶ διὰ τοῦτο οὐ δύναμαι πρὸς σέ». Τη νηστεία και την αγρυπνία μπορεί να τις μιμηθεί και ο εχθρός. Την ταπεινοφροσύνη δεν μπορεί να τη μιμηθεί, και χωρίς αυτήν όλη η δύναμη του ασκητή θα είχε μείνει μια απλώς ανθρώπινη δύναμη.

Ο Χριστός, που παραδόθηκε με τη θέλησή Του

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός κυριαρχούσε στα πλήθη. Οι άνθρωποι έμεναν κοντά Του ακόμη και τρεις ημέρες χωρίς να έχουν τι να φάνε, και μετά την Επί του Όρους Ομιλία ο ευαγγελιστής Ματθαίος γράφει:

«Καὶ ἐγένετο ὅτε συνετέλεσεν ὁ Ἰησοῦς τοὺς λόγους τούτους, ἐξεπλήσσοντο οἱ ὄχλοι ἐπὶ τῇ διδαχῇ αὐτοῦ· ἦν γὰρ διδάσκων αὐτοὺς ὡς ἐξουσίαν ἔχων καὶ οὐχ ὡς οἱ γραμματεῖς» (Ματθ. 7, 28-29).

Οι γραμματείς ήταν οι διδάσκαλοι του Νόμου εκείνη την εποχή, ενώ ο Χριστός μιλούσε ως Εκείνος που είχε δώσει τον Νόμο. Όταν οι αρχιερείς έστειλαν υπηρέτες να Τον συλλάβουν, οι υπηρέτες γύρισαν χωρίς Αυτόν. Όταν τους ρώτησαν γιατί δεν Τον έφεραν, απάντησαν: «Οὐδέποτε οὕτως ἐλάλησεν ἄνθρωπος, ὡς οὗτος ὁ ἄνθρωπος» (Ιω. 7, 46).

Λίγες ημέρες πριν από το Πάθος, ο Κύριος μπήκε στα Ιεροσόλυμα ως Βασιλεύς. Τα πλήθη βγήκαν να Τον υποδεχθούν και έστρωναν στον δρόμο τα ενδύματά τους και κλαδιά κομμένα από τα δέντρα:

«Οἱ δὲ ὄχλοι οἱ προάγοντες καὶ οἱ ἀκολουθοῦντες ἔκραζον λέγοντες· ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου· ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις» (Ματθ. 21, 9).

«Καὶ εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· Τίς ἐστιν οὗτος;» (Ματθ. 21, 10). Οι βασιλείς της γης έμπαιναν στις πόλεις πάνω σε άλογα ή σε πολεμικά άρματα, με τους στρατούς τους να ακολουθούν. Αυτός ο Βασιλεύς, που Τον υποδέχθηκαν με τόση δόξα, ερχόταν καθισμένος πάνω σε πουλάρι όνου, όπως είχε προαναγγείλει ο προφήτης: «ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σοι, πραῢς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον» (Ματθ. 21, 5). Η δόξα Του ήταν δόξα Βασιλέως, και το ένδυμα με το οποίο ήρθε ήταν η ταπεινοφροσύνη.

Στον Μυστικό Δείπνο, ο ευαγγελιστής Ιωάννης δείχνει πρώτα την εξουσία που ο Χριστός ήξερε ότι είχε στα χέρια Του και ύστερα τι έκανε με αυτήν:

«Εἰδὼς ὁ Ἰησοῦς ὅτι πάντα δέδωκεν αὐτῷ ὁ πατὴρ εἰς τὰς χεῖρας, καὶ ὅτι ἀπὸ Θεοῦ ἐξῆλθε καὶ πρὸς τὸν Θεὸν ὑπάγει, ἐγείρεται ἐκ τοῦ δείπνου καὶ τίθησι τὰ ἱμάτια, καὶ λαβὼν λέντιον διέζωσεν ἑαυτόν. εἶτα βάλλει ὕδωρ εἰς τὸν νιπτῆρα, καὶ ἤρξατο νίπτειν τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν καὶ ἐκμάσσειν τῷ λεντίῳ ᾧ ἦν διεζωσμένος» (Ιω. 13, 3-5).

Τα χέρια στα οποία ο Πατέρας είχε δώσει τα πάντα έπλυναν τα πόδια των μαθητών.

Την ίδια νύχτα ο Κύριος βγήκε ο Ίδιος να συναντήσει εκείνους που είχαν έρθει με φανάρια και όπλα για να Τον πιάσουν:

«Ἰησοῦς οὖν εἰδὼς πάντα τὰ ἐρχόμενα ἐπ’ αὐτὸν, ἐξελθὼν εἶπεν αὐτοῖς· Τίνα ζητεῖτε; ἀπεκρίθησαν αὐτῷ· Ἰησοῦν τὸν Ναζωραῖον. λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· Ἐγώ εἰμι. εἱστήκει δὲ καὶ Ἰούδας ὁ παραδιδοὺς αὐτὸν μετ’ αὐτῶν. ὡς οὖν εἶπεν αὐτοῖς ὅτι ἐγώ εἰμι, ἀπῆλθον εἰς τὰ ὀπίσω καὶ ἔπεσον χαμαί» (Ιω. 18, 4-6).

Ένας μόνο λόγος Του έριξε κάτω εκείνους που ήρθαν να Τον συλλάβουν. Ύστερα άφησε να Τον δέσουν. Στον μαθητή που είχε τραβήξει το μαχαίρι για να Τον υπερασπιστεί, είπε: «ἢ δοκεῖς ὅτι οὐ δύναμαι ἄρτι παρακαλέσαι τὸν πατέρα μου, καὶ παραστήσει μοι πλείους ἢ δώδεκα λεγεῶνας ἀγγέλων;» (Ματθ. 26, 53). Από πριν είχε πει για την ψυχή Του, δηλαδή για τη ζωή Του: «οὐδεὶς αἴρει αὐτὴν ἀπ’ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐγὼ τίθημι αὐτὴν ἀπ’ ἐμαυτοῦ· ἐξουσίαν ἔχω θεῖναι αὐτήν, καὶ ἐξουσίαν ἔχω πάλιν λαβεῖν αὐτήν» (Ιω. 10, 18).

Όταν Τον έφεραν μπροστά στον αρχιερέα, ο Κύριος δέχθηκε ράπισμα στο πρόσωπο:

«Ταῦτα δὲ αὐτοῦ εἰπόντος εἷς τῶν ὑπηρετῶν παρεστηκὼς ἔδωκε ῥάπισμα τῷ Ἰησοῦ εἰπών· Οὕτως ἀποκρίνῃ τῷ ἀρχιερεῖ; ἀπεκρίθη αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Εἰ κακῶς ἐλάλησα, μαρτύρησον περὶ τοῦ κακοῦ· εἰ δὲ καλῶς, τί με δέρεις;» (Ιω. 18, 22-23).

Ο Κύριος δεν ανταπέδωσε το χτύπημα, ούτε έσκυψε μπροστά στον υπηρέτη σαν φοβισμένος άνθρωπος. Είπε την αλήθεια με ηρεμία και δέχθηκε το χτύπημα. Αυτή είναι η ταπεινοφροσύνη του δυνατού: στέκεται όρθιος στην αλήθεια και αφήνει την αδικία να πέσει πάνω του. Και εκείνη τη νύχτα «οἱ μαθηταὶ πάντες ἀφέντες αὐτὸν ἔφυγον» (Ματθ. 26, 56).

Ο απόστολος Παύλος λέει γι’ Αυτόν ότι «ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταυροῦ» (Φιλιπ. 2, 8). Κανείς δεν ταπείνωσε τον Χριστό χωρίς τη θέλησή Του. Η ταπείνωση ήταν δικό Του έργο, έργο Εκείνου που είχε όλη την εξουσία. Ο ίδιος Κύριος που επιτίμησε τους ανέμους και τη θάλασσα είπε για τον εαυτό Του: «μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ» (Ματθ. 11, 29).

Ο όσιος Ισαάκ ο Σύρος, ερημίτης και διδάσκαλος της προσευχής, γράφει για την ταπεινοφροσύνη:

«Στολή γαρ θεότητος εστίν. Ο γαρ Λόγος ο ενανθρωπήσας, αυτήν ενεδύσατο και ωμίλησεν ημίν δι’ αυτής εν τω σώματι ημών. Και πας αμφιεσάμενος αυτήν αληθώς αφωμοιώθη τω καταβάντι εκ του εαυτού ύψους και καλύψαντι την αρετήν της μεγαλωσύνης αυτού και σκεπάσαντι την εαυτού δόξαν εν τη ταπεινοφροσύνη, ίνα μη η κτίσις τη αυτού θεωρία καταφλεχθή» (Λόγος Κ΄)

Η ταπεινοφροσύνη του Χριστού έκρυψε τη δύναμή Του χωρίς να τη μειώσει. Όποιος ντύνεται την ταπεινοφροσύνη φέρει τη δύναμή του όπως την έφερε ο Κύριος, κρυμμένη και ακέραιη.

Οι άγιοι στρατιωτικοί

Ανάμεσα στους πιο αγαπημένους αγίους της Εκκλησίας βρίσκονται πολλοί στρατιωτικοί, που είχαν βαθμό, όπλα και ανθρώπους υπό τις διαταγές τους.

Ο άγιος μεγαλομάρτυς Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος είχε γίνει από νέος διοικητής στη φρουρά του αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Όταν ο αυτοκράτορας άρχισε τον διωγμό των χριστιανών, ο Γεώργιος μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς, ελευθέρωσε τους δούλους του και ομολόγησε ότι είναι χριστιανός. Ο Διοκλητιανός του υποσχέθηκε τιμές, αξιώματα και πλούτη αν αρνιόταν τον Χριστό, και ο Γεώργιος τα αρνήθηκε όλα. Τον βασάνισαν με μια βαριά πέτρα πάνω στο στήθος, πάνω σε τροχό με μαχαίρια και μέσα σε λάκκο με ασβέστη, και ύστερα τον αποκεφάλισαν, το έτος 303.

Ο άγιος μεγαλομάρτυς Δημήτριος ο Μυροβλύτης ήταν ανθύπατος της Θεσσαλονίκης, δηλαδή ο άρχοντας της πόλεως, διορισμένος από τον αυτοκράτορα Μαξιμιανό για τη σύνεση και την ανδρεία του στον πόλεμο. Εμπιστεύθηκε την περιουσία του σε έναν πιστό υπηρέτη του, για να τη μοιράσει στους φτωχούς, και ομολόγησε με μεγάλη παρρησία ότι είναι χριστιανός. Τον έκλεισαν σε ένα παλαιό λουτρό κοντά στο παλάτι, και εκεί οι στρατιώτες τον λόγχισαν.

Ο άγιος μεγαλομάρτυς Θεόδωρος ο Στρατηλάτης φέρει στο όνομά του τον ίδιο τον βαθμό του, γιατί στρατηλάτης σημαίνει στρατηγός. Ήταν στρατιωτικός αρχηγός και άρχοντας της πόλεως Ηράκλειας του Πόντου, στα χρόνια του αυτοκράτορα Λικινίου. Πήρε στο σπίτι του τα χρυσά είδωλα του αυτοκράτορα, τα κομμάτιασε και μοίρασε το χρυσάφι στους φτωχούς. Γι’ αυτό τον μαστίγωσαν με βούνευρα, τον έξεσαν με σιδερένια νύχια, τον έκαψαν με λαμπάδες, τον σταύρωσαν και τον τόξευσαν, και στο τέλος έσκυψε το κεφάλι κάτω από το ξίφος.

Οι Άγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες της Σεβάστειας ήταν χριστιανοί στρατιώτες μιας ρωμαϊκής λεγεώνας. Το έτος 320, επί του ίδιου Λικινίου, τους άφησαν γυμνούς μια ολόκληρη νύχτα στην παγωμένη λίμνη κοντά στη Σεβάστεια, ενώ στην όχθη είχαν ετοιμάσει ένα ζεστό λουτρό για όποιον θα αρνιόταν. Ένας μόνο βγήκε από τη λίμνη και πέθανε αμέσως. Ο Αγλάιος, ένας από τους στρατιώτες που τους φύλαγαν, είδε λαμπρά στεφάνια να κατεβαίνουν πάνω στους μάρτυρες, ομολόγησε ότι κι αυτός είναι χριστιανός και μπήκε στη λίμνη στη θέση εκείνου που είχε πέσει. Το πρωί τους έσπασαν τα σκέλη, και τα σώματά τους τα έκαψαν.

Ο άγιος Αλέξανδρος Νιέφσκι, Ρώσος ηγεμόνας του 13ου αιώνα, νίκησε τους Σουηδούς στον ποταμό Νέβα το έτος 1240, και από τη νίκη αυτή του έμεινε το όνομα Νιέφσκι. Δύο χρόνια αργότερα νίκησε τους Τεύτονες ιππότες πάνω στον πάγο μιας λίμνης. Ο ίδιος νικηφόρος στρατηγός πήγε τέσσερις φορές στην Ορδή των Τατάρων για να προστατεύσει τον λαό του από την εκδίκησή τους. Υποκλίθηκε μπροστά στον Χάνο, αλλά δεν δέχθηκε να προσκυνήσει τη φωτιά, λέγοντας: «Είμαι χριστιανός, και δεν μου πρέπει να προσκυνώ κτίσμα». Εκοιμήθη το έτος 1263, στον δρόμο της επιστροφής από την Ορδή, αφού έλαβε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Αλέξιος.

Ο άγιος Ιωάννης ο Ρώσος, ο ομολογητής, ήταν απλός στρατιώτης στον στρατό του τσάρου Πέτρου του Μεγάλου. Το 1711 αιχμαλωτίσθηκε από τους Τατάρους, που τον πούλησαν σε έναν Τούρκο αξιωματικό από το Προκόπι της Καππαδοκίας. Εκεί έζησε ως δούλος. Κοιμόταν στον στάβλο δίπλα στα ζώα, και οι γενίτσαροι τον χτυπούσαν, τον έφτυναν και τον περιγελούσαν. Δεν αρνήθηκε την πίστη του και έλεγε: «Χριστιανός γεννήθηκα και Χριστιανός θα αποθάνω». Πέθανε στη δουλεία, το έτος 1730.

Αυτοί οι άνθρωποι ήξεραν να διατάζουν και να πολεμούν. Η δύναμή τους δεν έσβησε όταν ο αυτοκράτορας τους αφαίρεσε τον βαθμό και τους παρέδωσε στους βασανιστές. Πέρασε από το πεδίο της μάχης στη φυλακή και μπροστά στον δικαστή, και εκεί φάνηκε ακόμη πιο καθαρά. Ο Ιωάννης ο Ρώσος δεν είχε κανέναν βαθμό να χάσει, και όμως στάθηκε όρθιος σαν στρατηγός μέσα στον στάβλο όπου κοιμόταν.

Νικητές και νικημένοι

Πριν από το Πάθος, ο Χριστός είπε στους μαθητές Του: «ἐν τῷ κόσμῳ θλῖψιν ἕξετε· ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον» (Ιω. 16, 33). Ο χριστιανός είναι νικητής, αλλά η νίκη του δεν μοιάζει με τις νίκες του κόσμου. Όταν λέει την αλήθεια, συχνά νικιέται στα μάτια των ανθρώπων: διώκεται, εξευτελίζεται και μένει μόνος. Ο Κύριος προανήγγειλε στους μαθητές Του και αυτό το κομμάτι του δρόμου:

«Μακάριοί ἐστε ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ῥῆμα καθ’ ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ. χαίρετε καὶ ἀγαλλιᾶσθε, ὅτι ὁ μισθὸς ὑμῶν πολὺς ἐν τοῖς οὐρανοῖς· οὕτω γὰρ ἐδίωξαν τοὺς προφήτας τοὺς πρὸ ὑμῶν» (Ματθ. 5, 11-12).

Ο απόστολος Παύλος έγραψε το ίδιο ως νόμο της χριστιανικής ζωής: «καὶ πάντες δὲ οἱ θέλοντες εὐσεβῶς ζῆν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ διωχθήσονται» (Β΄ Τιμ. 3, 12).

Η Προς Εβραίους Επιστολή, αφού μνημονεύσει εκείνους που νίκησαν βασίλεια διά της πίστεως, μιλά στους στίχους που ακολουθούν και για τους άλλους:

«Ἄλλοι δὲ ἐτυμπανίσθησαν, οὐ προσδεξάμενοι τὴν ἀπολύτρωσιν, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· ἕτεροι δὲ ἐμπαιγμῶν καὶ μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δὲ δεσμῶν καὶ φυλακῆς· ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καὶ ὄρεσι καὶ σπηλαίοις καὶ ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς» (Εβρ. 11, 35-38).

Για όλους αυτούς η Γραφή λέει ότι ήταν «μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως» (Εβρ. 11, 39). Η ίδια πίστη έκανε άλλους να νικήσουν βασίλεια και άλλους να δεχθούν τα βασανιστήρια και τον θάνατο.

Οι απόστολοι πέρασαν και από τις δύο ώρες. Στο ίδιο κεφάλαιο των Πράξεων των Αποστόλων, οι άνθρωποι έβγαζαν τους αρρώστους στους δρόμους, για να πέσει πάνω τους έστω η σκιά του Πέτρου, και λίγο αργότερα οι απόστολοι στέκονταν δαρμένοι μπροστά στο συνέδριο, το μεγάλο συμβούλιο των αρχόντων των Ιουδαίων:

«Καὶ προσκαλεσάμενοι τοὺς ἀποστόλους δείραντες παρήγγειλαν μὴ λαλεῖν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἀπέλυσαν αὐτούς. οἱ μὲν οὖν ἐπορεύοντο χαίροντες ἀπὸ προσώπου τοῦ συνεδρίου, ὅτι ὑπὲρ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ κατηξιώθησαν ἀτιμασθῆναι» (Πράξ. 5, 40-41).

Προς το τέλος της ζωής του, ο Παύλος έγραφε στον μαθητή του Τιμόθεο: «Ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀπολογίᾳ οὐδείς μοι συμπαρεγένετο, ἀλλὰ πάντες με ἐγκατέλιπον· μὴ αὐτοῖς λογισθείη· ὁ δὲ Κύριός μοι παρέστη καὶ ἐνεδυνάμωσέ με» (Β΄ Τιμ. 4, 16-17). Η δύναμή του δεν στηριζόταν στους ανθρώπους που τον ακολουθούσαν, γι’ αυτό δεν σκόρπισε όταν οι άνθρωποι έφυγαν. Γι’ αυτή τη ζωή έγραψε στους Κορινθίους:

«Ἐν παντὶ θλιβόμενοι ἀλλ’ οὐ στενοχωρούμενοι, ἀπορούμενοι ἀλλ’ οὐκ ἐξαπορούμενοι, διωκόμενοι ἀλλ’ οὐκ ἐγκαταλειπόμενοι, καταβαλλόμενοι ἀλλ’ οὐκ ἀπολλύμενοι» (Β΄ Κορ. 4, 8-9).

Η ίδια δύναμη στον άμβωνα και στον δρόμο της εξορίας

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γνώρισε και τις δύο όψεις αυτής της ζωής. Ήταν αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, της Βασιλεύουσας, και τα πλήθη γέμιζαν την εκκλησία για να τον ακούσουν. Το όνομα Χρυσόστομος του το έδωσε η Εκκλησία για τη δύναμη του λόγου του. Τον ίδιο λόγο τον έστρεψε και προς τους ισχυρούς. Έλεγξε την πλεονεξία των πλουσίων και δεν σιώπησε ούτε μπροστά στην αυτοκρατορική αυλή, και η αυτοκράτειρα Ευδοξία θεώρησε ότι τα κηρύγματά του στρέφονταν εναντίον της. Το έτος 403 μια σύνοδος εχθρικών προς αυτόν επισκόπων τον καθαίρεσε, δηλαδή τον έβγαλε από τον αρχιερατικό βαθμό. Η αναταραχή του λαού φόβισε την αυλή, και ο άγιος Ιωάννης ανακλήθηκε, όμως το 404 εξορίστηκε ξανά, στην Κουκουσό, έναν απομακρυσμένο τόπο της Αρμενίας.

Τρία χρόνια αργότερα δόθηκε διαταγή να μεταφερθεί ακόμη πιο μακριά, στην Πιτυούντα, στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας. Οι στρατιώτες που τον φύλαγαν τον έσερναν σε εξαντλητικές πορείες, μέσα στη βροχή και στον καύσωνα, χωρίς να του επιτρέπουν να ξεκουραστεί. Ο επίσκοπος Παλλάδιος, φίλος και υπερασπιστής του, διηγείται το τέλος του. Κοντά στα Κόμανα του Πόντου σταμάτησαν στον ναό του αγίου μάρτυρος Βασιλίσκου. Ο μάρτυς του φανερώθηκε τη νύχτα και του είπε: «Θάρσει, ἀδελφὲ Ἰωάννη· αὔριον γὰρ ἅμα ἐσόμεθα». Την επομένη ο άγιος Ιωάννης ζήτησε λευκά ενδύματα και μοίρασε τα υπόλοιπα ρούχα του στους παρόντες. Μετέλαβε των Αχράντων Μυστηρίων και παρέδωσε το πνεύμα με τα λόγια: «Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ἕνεκεν». Ήταν 14 Σεπτεμβρίου του 407.

Ο άνθρωπος που κρατούσε με τον λόγο του την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας πέθανε σε έναν δρόμο εξορίας, υπό τη φρούρηση στρατιωτών και μακριά από το ποίμνιό του. Η δύναμή του έμεινε η ίδια στον άμβωνα και στον δρόμο. Στον άμβωνα φαινόταν στην παρρησία με την οποία έλεγχε την αμαρτία των μεγάλων, και στον δρόμο στην ειρήνη με την οποία ευχαρίστησε τον Θεό για όλα.

Η ταπεινοφροσύνη που δεν θάβει το τάλαντο

Ο Κύριος είπε την παραβολή ενός κυρίου που, πριν φύγει για μακρινό τόπο, εμπιστεύθηκε την περιουσία του στους δούλους του. Οι δύο εργάσθηκαν με τα τάλαντα που έλαβαν και τα πολλαπλασίασαν. Ο τρίτος ήρθε, όταν επέστρεψε ο κύριός του, με το τάλαντο ανέγγιχτο:

«Κύριε, ἔγνων σε ὅτι σκληρὸς εἶ ἄνθρωπος, θερίζων ὅπου οὐκ ἔσπειρας καὶ συνάγων ὅθεν οὐ διεσκόρπισας· καὶ φοβηθεὶς ἀπελθὼν ἔκρυψα τὸ τάλαντόν σου ἐν τῇ γῇ· ἴδε ἔχεις τὸ σόν. ἀποκριθεὶς δὲ ὁ κύριος αὐτοῦ εἶπεν αὐτῷ· πονηρὲ δοῦλε καὶ ὀκνηρέ!…» (Ματθ. 25, 24-26).

Ο δούλος αυτός δεν σπατάλησε τίποτε. Φύλαξε το τάλαντο ακέραιο και το επέστρεψε, και ο κύριός του τον ονόμασε πονηρό και οκνηρό δούλο επειδή δεν εργάσθηκε με αυτό. Πολλοί χριστιανοί σήμερα κάνουν το ίδιο με τα δώρα που έλαβαν από τον Θεό. Αρκούνται στα λίγα, δεν βάζουν μπροστά τους τίποτε μεγάλο για Εκείνον και αποδίδουν την αδυναμία τους στην ταπεινοφροσύνη. Η αληθινή ταπεινοφροσύνη ξέρει ότι το τάλαντο ανήκει στον Θεό, και ακριβώς γι’ αυτό εργάζεται με αυτό με όλη της τη δύναμη. Στην παραβολή, τα τάλαντα δίνονται στον καθένα κατά τη δύναμή του, και το μεγάλο έργο δεν είναι πάντοτε ορατό στους ανθρώπους. Η μακρόχρονη φροντίδα ενός αρρώστου ή η ανατροφή ενός παιδιού μέσα στην πίστη ζητούν κι αυτές μια δύναμη που μόνο ο Θεός τη μετρά πλήρως.

Η διαφορά φαίνεται στα έργα. Ο ταπεινός άνθρωπος τολμά μεγάλα πράγματα για τον Θεό, και όταν αυτά πετύχουν, τα θεωρεί έργο της χάριτος και όχι δικό του. Όταν τον χτυπούν για την αλήθεια, μένει όρθιος και δεν ζητεί εκδίκηση, όπως ο Χριστός στάθηκε μπροστά στον υπηρέτη του αρχιερέως.

Ο Θεός περιμένει από τον χριστιανό έργα άξια Εκείνου: να ομολογεί την πίστη του εκεί όπου του κοστίζει, να υπερασπίζεται τον αδικημένο, να αρχίζει ένα καλό έργο και να το φέρνει σε πέρας, να νηστεύει, να αγρυπνεί και να προσεύχεται με μια θέληση που δεν κάνει πίσω. Και όταν έρθει η ώρα κατά την οποία η αλήθεια που είπε τον φέρνει μπροστά σε εκείνους που τον χτυπούν, ο Θεός του ζητεί να μείνει ο ίδιος άνθρωπος.

Η δύναμη των αγίων δεν προερχόταν από την τιμή που είχαν μπροστά στους ανθρώπους, γι’ αυτό δεν τους εγκατέλειψε όταν έχασαν αυτή την τιμή και τους συνόδευσε ως τον θάνατο που δέχθηκαν για τον Χριστό. Αυτή είναι η προσωπικότητα που γεννά η Εκκλησία: ένας άνθρωπος που μπορεί να νικήσει και μπορεί να δεχθεί να νικηθεί, επειδή έχει θέσει όλη του τη δύναμη στα χέρια του Θεού.

Ενημερωτικό δελτίο OrtodoxWay

Λάβετε τα νέα άρθρα του OrtodoxWay

Ένα σύντομο μήνυμα όταν δημοσιεύεται νέο άρθρο για την Ορθοδοξία, την προσευχή και την πνευματική ζωή. Χωρίς spam.

Αφήστε ένα σχόλιο

Τα σχόλια ελέγχονται πριν από τη δημοσίευση. Οι σύνδεσμοι στα σχόλια αντιμετωπίζονται ως περιεχόμενο χρηστών.