
Στις 8 Νοεμβρίου (21 Νοεμβρίου κατά το παλαιό ημερολόγιο) η Εκκλησία εορτάζει τη Σύναξη των Αρχιστρατήγων Μιχαήλ και Γαβριήλ και πασών των Επουρανίων Δυνάμεων. Η λέξη «σύναξη» σημαίνει εδώ συγκέντρωση: την ημέρα αυτή τιμώνται μαζί όλοι οι άγγελοι που έμειναν πιστοί στον Θεό, και επικεφαλής τους στέκονται ο Μιχαήλ και ο Γαβριήλ, οι αρχάγγελοι για τους οποίους η Αγία Γραφή μιλά περισσότερο. «Αρχάγγελος» σημαίνει ο πρώτος των αγγέλων, και οι ύμνοι της Εκκλησίας τους ονομάζουν Αρχιστρατήγους και Ταξιάρχες, δηλαδή αρχηγούς των ουράνιων στρατιών.
Τιμώντας τους, η Εκκλησία θυμάται ότι ο αόρατος κόσμος βρίσκεται πολύ κοντά μας. Οι άγγελοι διακονούν τη σωτηρία των ανθρώπων, φυλάγουν κάθε πιστό και χαίρονται στον ουρανό όταν ένας αμαρτωλός επιστρέφει στον Θεό. Η ακολουθία της εορτής, που περιέχεται στο Μηναίο του Νοεμβρίου, το λειτουργικό βιβλίο του μήνα, δίνει στους πιστούς τα λόγια με τα οποία να τους τιμούν και δείχνει από πού παίρνει η εορτή το όνομά της.
Σε αυτό το άρθρο
Τι σημαίνει «σύναξη»
Το Συναξάριο της ημέρας, η σύντομη διήγηση που διαβάζεται στον Όρθρο, αρχίζει με μια πτώση. Ο πιο φωτεινός από τους αγγέλους υπερηφανεύθηκε απέναντι στον Δημιουργό του, θέλησε να θέσει τον θρόνο του επάνω από τα νέφη και έπεσε, και μαζί του έπεσε και το τάγμα που τον ακολουθούσε. Τότε ο Αρχάγγελος Μιχαήλ συγκέντρωσε τα τάγματα που είχαν μείνει στο φως. Οι Βίοι των Αγίων διασώζουν τα λόγια με τα οποία τους κάλεσε:
«Ας προσέξουμε! Ας σταθούμε καλά, ας σταθούμε με φόβο ενώπιον Εκείνου που μας έπλασε, και ας μη σκεφθούμε τίποτε αντίθετο προς τον Θεό.»
Οι πιστοί άγγελοι είχαν δει πώς οι αδελφοί τους, που πλάστηκαν μαζί τους και μετείχαν στο ίδιο θείο φως, έγιναν σκοτάδι εξαιτίας της υπερηφάνειας. Ο Μιχαήλ τους προέτρεψε να προσέξουν όσα είχαν πάθει εκείνοι, και έπειτα, μαζί με τα Σεραφείμ, τα Χερουβείμ και όλα τα τάγματα, άρχισε να ψάλλει: «Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος Κύριος Σαβαώθ· πλήρης ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ τῆς δόξης σου.»
Από εδώ προέρχεται το όνομα της εορτής. Κατά το Μηναίο, μια τέτοια συνάθροιση ονομάστηκε σύναξη των αγγέλων, δηλαδή προσοχή, συνένωση και ένωση. Η αγγελική σύναξη γεννήθηκε λοιπόν από την προσοχή και τη δοξολογία: όσοι έμειναν πιστοί συγκεντρώθηκαν γύρω από τον Θεό και Τον δόξασαν με μία φωνή.
Το «Πρόσχωμεν!» το ακούμε πολλές φορές σε κάθε Θεία Λειτουργία. Έτσι η Εκκλησία στη γη δέχεται το ίδιο κάλεσμα που απηύθυνε ο Αρχάγγελος στα ουράνια τάγματα.
Γιατί τον Νοέμβριο, την όγδοη ημέρα
Οι Βίοι των Αγίων εξηγούν και την επιλογή της ημέρας. Ο Νοέμβριος είναι ο ένατος μήνας, αν μετρήσουμε από τον Μάρτιο, τον οποίο η παλαιά χρονολόγηση θεωρούσε πρώτο μήνα της δημιουργίας του κόσμου, και ο αριθμός εννέα συμβολίζει τα εννέα αγγελικά τάγματα. Η όγδοη ημέρα στρέφει τη σκέψη μας στον μέλλοντα αιώνα, διότι οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας ονομάζουν «ογδόη ημέρα» την ημέρα της Κρίσεως, όταν ο Υιός του Ανθρώπου θα έλθει εν τη δόξη Αυτού και όλοι οι άγιοι άγγελοι μαζί Του. Τότε, λέει το ίδιο κείμενο, θα συναχθούν όλα τα αγγελικά τάγματα, και η Εκκλησία προσεύχεται να συναχθούμε κι εμείς εκείνη την ημέρα μαζί με τους εκλεκτούς του Κυρίου.
Η ίδια διήγηση θυμίζει ότι η εορτή θεσπίστηκε αφού η Εκκλησία καθάρισε την τιμή προς τους αγγέλους από μια παλαιά πλάνη. Στην περιοχή των Κολοσσών, που ανήκε στη Μητρόπολη Λαοδικείας, κάποιοι πρόσφεραν στους αγγέλους προσκύνηση όμοια με εκείνη που προσφέρεται στα είδωλα, και οι άγιοι Πατέρες που συνήλθαν σε σύνοδο στη Λαοδίκεια καταδίκασαν αυτή την προσκύνηση. Από τότε, λέει το κείμενο, θεσπίστηκαν η ορθή πίστη και η πρέπουσα τιμή της εορτής των αγίων αγγέλων, ως λειτουργών του Θεού και φυλάκων του ανθρώπινου γένους. Στην περιοχή εκείνη κτίστηκαν αργότερα ναοί του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, και στις Χώνες ο Αρχάγγελος φανερώθηκε στον άγιο Άρχιππο. Τους αγγέλους τους τιμούμε ως λειτουργούς του Θεού, ενώ η λατρεία ανήκει μόνο στον Θεό.
Ποιοι είναι οι άγγελοι
Το όνομα «άγγελος» φανερώνει τη διακονία τους: σημαίνει αγγελιοφόρος, απεσταλμένος. Οι Βίοι των Αγίων λένε καθαρά ότι το όνομα άγγελος δεν δείχνει την ίδια τη φύση τους, αλλά μόνο τη διακονία τους· όλοι λοιπόν είναι άγγελοι, επειδή όλοι υπηρετούν τον Θεό. Στον Όρθρο της εορτής ψάλλεται ο στίχος του ψαλμού: «Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα.»
Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός δίνει στην «Ἔκδοση ἀκριβῆ τῆς ὀρθοδόξου πίστεως» σαφή ορισμό: ο άγγελος είναι ουσία νοερή, αεικίνητη, αυτεξούσια, ασώματη, που λειτουργεί στον Θεό και έχει λάβει κατά χάριν την αθανασία στη φύση της. Και εξηγεί αμέσως ότι δεν είναι αθάνατος από τη φύση του αλλά από τη χάρη, διότι καθετί που έχει αρχή έχει και τέλος κατά τη φύση του.
Ο ίδιος Πατέρας παραλαμβάνει τη διδασκαλία του αγίου Διονυσίου του Αρεοπαγίτου, τον οποίο η Εκκλησία τιμά ως μαθητή του αποστόλου Παύλου, για τα εννέα αγγελικά τάγματα, που κατανέμονται σε τρεις ιεραρχίες. Η πλησιέστερη στον Θεό περιλαμβάνει τα Σεραφείμ, τα Χερουβείμ και τους Θρόνους· η μεσαία τις Κυριότητες, τις Δυνάμεις και τις Εξουσίες· η κατώτερη τις Αρχές, τους Αρχαγγέλους και τους Αγγέλους. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός διδάσκει ότι οι ανώτεροι μεταδίδουν στους κατωτέρους φωτισμό και γνώση, και οι άγγελοι του τελευταίου τάγματος είναι οι πλησιέστεροι στους ανθρώπους.
Ο Απόστολος που διαβάζεται στη Θεία Λειτουργία της εορτής προσθέτει κάτι που μας γεμίζει θαυμασμό. Φέρνει τα λόγια του ψαλμού: «τί ἐστιν ἄνθρωπος ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ, ἢ υἱὸς ἀνθρώπου ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ᾽ ἀγγέλους», και δείχνει ότι ο Υιός του Θεού έγινε ο ίδιος άνθρωπος για να οδηγήσει τον άνθρωπο στη δόξα: «τὸν δὲ βραχύ τι παρ᾽ ἀγγέλους ἠλαττωμένον βλέπομεν Ἰησοῦν διὰ τὸ πάθημα τοῦ θανάτου δόξῃ καὶ τιμῇ ἐστεφανωμένον» (Εβρ. 2, 6-9). Εκεί λέγεται επίσης: «Οὐ γὰρ ἀγγέλοις ὑπέταξε τὴν οἰκουμένην τὴν μέλλουσαν». Οι ουράνιες δυνάμεις, τόσο υψηλές, διακονούν τη σωτηρία μιας φύσεως που ο Χριστός προσέλαβε.
Μιχαήλ: «Τίς ὡς ὁ Θεός;»
Το όνομα Μιχαήλ σημαίνει στα εβραϊκά «Ποιος είναι σαν τον Θεό;». Ο προφήτης Ησαΐας μιλά για εκείνον που ήθελε να ανέβει πάνω από τα άστρα, τον εωσφόρο που έπεσε από τον ουρανό, ο οποίος έλεγε στην καρδιά του ότι θα θέσει τον θρόνο του επάνω από τα άστρα του ουρανού και «ἔσομαι ὅμοιος τῷ ὑψίστῳ» (Ησ. 14, 14).
Τοποθετημένο δίπλα σε αυτή τη σκέψη, το όνομα του Αρχαγγέλου ακούγεται σαν απάντηση, γιατί φέρει μέσα του το ερώτημα μπροστά στο οποίο διαλύεται κάθε υπερηφάνεια. Εκείνος που στέκεται επικεφαλής των ουράνιων στρατιών έμεινε δούλος. Το Συναξάριο λέει ότι, φυλάσσοντας ως πιστός δούλος την πίστη προς τον Δεσπότη, τέθηκε από τον Θεό άρχοντας των νοερών ταγμάτων, όπως ονομάζει το Μηναίο τις ασώματες δυνάμεις. Η ταπείνωσή του φαίνεται και στην Αγία Γραφή: ο απόστολος Ιούδας διηγείται ότι ο Αρχάγγελος, όταν διαφιλονικούσε με τον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, δεν τόλμησε να εκφέρει εναντίον του κρίση βλασφημίας και άφησε την κρίση στον Κύριο (Ιούδα 9). Ο Αρχιστράτηγος των ουράνιων δυνάμεων πολεμά με δύναμη και δεν οικειοποιείται τίποτε από την τιμή Εκείνου που τον απέστειλε.
Η Γραφή τον δείχνει προστάτη του λαού του Θεού. Στο βιβλίο του Δανιήλ, ο άγγελος που στάλθηκε στον προφήτη λέει: «ἰδοὺ Μιχαηλ εἷς τῶν ἀρχόντων τῶν πρώτων ἦλθεν βοηθῆσαί μοι» (Δαν. 10, 13), και πιο κάτω τον ονομάζει «Μιχαηλ ὁ ἄρχων ὑμῶν» (Δαν. 10, 21). Για τους έσχατους καιρούς ο ίδιος προφήτης προαναγγέλλει: «ἀναστήσεται Μιχαηλ ὁ ἄρχων ὁ μέγας ὁ ἑστηκὼς ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τοῦ λαοῦ σου» (Δαν. 12, 1). Στον Εσπερινό της εορτής διαβάζεται η συνάντηση του Ιησού του Ναυή με εκείνον που του είπε: «Ἐγὼ Ἀρχιστράτηγος δυνάμεως Κυρίου, νυνὶ παραγέγονα», και έπειτα τον πρόσταξε: «Λύσον τὸ ὑπόδημα ἐκ τῶν ποδῶν σου· ὁ γὰρ τόπος ἐφ᾽ οὗ σὺ ἕστηκας ἐπ᾽ αὐτοῦ, ἅγιός ἐστι» (Ιησ. Ναυή 5, 13-15). Το Συναξάριο αναγνωρίζει τον Μιχαήλ σε αυτόν τον Αρχιστράτηγο, και με το ίδιο όνομα τον υμνεί η Εκκλησία. Και στην Αποκάλυψη ο άγιος Ιωάννης βλέπει τον Μιχαήλ και τους αγγέλους του να πολεμούν κατά του δράκοντος, ώσπου ο δράκων, που είναι ο διάβολος, ρίχτηκε από τον ουρανό στη γη (Αποκ. 12, 7-9).
Το Ευαγγέλιο της Θείας Λειτουργίας της εορτής φέρνει τη μαρτυρία του ίδιου του Κυρίου: «Ἐθεώρουν τὸν σατανᾶν ὡς ἀστραπὴν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ πεσόντα» (Λουκ. 10, 18). Και το δοξαστικό των Αίνων δείχνει τι σημαίνει η νίκη του Αρχαγγέλου για όσους τον επικαλούνται:
«Ὅπου ἐπισκιάσῃ ἡ χάρις σου Ἀρχάγγελε, ἐκεῖθεν τοῦ διαβόλου διώκεται ἡ δύναμις· οὐ φέρει γὰρ τῷ φωτί σου προσμένειν, ὁ πεσὼν Ἑωσφόρος.»
Γαβριήλ: ο διάκονος της Ενσαρκώσεως
Το όνομα Γαβριήλ ερμηνεύεται «άνθρωπος του Θεού» ή «δύναμη του Θεού». Σε αυτόν εμπιστεύθηκε ο Θεός την αγγελία του μεγαλύτερου μυστηρίου.
Ήδη στην Παλαιά Διαθήκη ο Γαβριήλ ερμήνευσε στον προφήτη Δανιήλ τα οράματά του και του αποκάλυψε τον χρόνο της ελεύσεως του Χριστού του Θεού (Δαν. 8, 16· 9, 21-27). Στην Καινή Διαθήκη εμφανίζεται στον ιερέα Ζαχαρία δίπλα στο θυσιαστήριο του θυμιάματος και του λέει ότι παραστέκεται ενώπιον του Θεού και στάλθηκε να του ευαγγελιστεί τη γέννηση του Ιωάννη (Λουκ. 1, 11-19). Έπειτα αποστέλλεται στη Ναζαρέτ, στην Παρθένο Μαρία, με τον χαιρετισμό που η Εκκλησία ψάλλει από τότε ακατάπαυστα. Το Μηναίο της εορτής μάς καλεί να φωνάξουμε κι εμείς μαζί του: «Χαῖρε, κεχαριτωμένη, ὁ Κύριος μετὰ σοῦ.»
Το Συναξάριο συνοψίζει όλη τη διακονία του σε μία φράση: ο θείος Γαβριήλ διακόνησε την οικονομία του μυστηρίου της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου από την αρχή ως το τέλος. Οικονομία είναι το έργο με το οποίο ο Θεός οικονομεί τη σωτηρία του ανθρώπου. Το ίδιο Συναξάριο προσθέτει ότι ο Γαβριήλ ανήγγειλε στον Ιωακείμ και την Άννα τη γέννηση της Παρθένου, ότι την έτρεφε στα Άγια των Αγίων, ότι ευαγγελίστηκε στους ποιμένες τη Γέννηση του Χριστού και ότι είπε στον Ιωσήφ να φύγει με το Παιδίον στην Αίγυπτο. Πολλοί διδάσκαλοι της Εκκλησίας, όπως λέει επίσης το Συναξάριο, θεωρούν ότι αυτός είναι ο άγγελος με τα λευκά ενδύματα που αποκύλισε τον λίθο από τον τάφο και ευαγγελίστηκε στις Μυροφόρες την Ανάσταση.
Ένα στιχηρό του Εσπερινού τον υμνεί έτσι: «Νοῦς ὁ προαιώνιος, φῶς ὑπεστήσατο δεύτερον, Γαβριήλ σε μεθέξεσιν, ἐνθέοις φωτίζοντα, πᾶσαν οἰκουμένην», και συνεχίζει λέγοντας ότι μέσω του Γαβριήλ φανερώθηκε το προαιώνιο μυστήριο: Εκείνος που ήταν ασώματος σαρκώθηκε στην παρθενική μήτρα και έγινε άνθρωπος για να σώσει τον άνθρωπο.
Ο «Νοῦς ὁ προαιώνιος» είναι ο Θεός. Όσο για το «φῶς δεύτερον», ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός εξηγεί ότι οι άγγελοι είναι «φῶτα δεύτερα νοερά, ἐκ τοῦ πρώτου καὶ ἀνάρχου φωτὸς τὸν φωτισμὸν ἔχοντα». Κάθε φορά που τιμούμε τη Θεοτόκο με τον χαιρετισμό «Χαῖρε», γινόμαστε μέτοχοι της χαράς που πρώτος ο Γαβριήλ έφερε στη γη.
Οι άγγελοι δίπλα στον καθένα μας
Ο Κανόνας της εορτής ευχαριστεί τον Χριστό για μια φροντίδα που λαμβάνουμε κάθε ημέρα χωρίς να τη βλέπουμε: ως Ελεήμων έταξε αγγέλους φύλακες των ανθρώπων και τους ανέδειξε διακόνους της σωτηρίας των δούλων Του. Ο Κύριος μιλά για τους μικρούς, των οποίων οι άγγελοι βλέπουν πάντοτε στους ουρανούς το πρόσωπο του Πατρός (Ματθ. 18, 10), και ο Απόστολος ονομάζει όλους τους αγγέλους λειτουργικά πνεύματα, που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που μέλλουν να κληρονομήσουν τη σωτηρία (Εβρ. 1, 14). Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέει απλά ότι οι άγγελοι κυβερνούν τις υποθέσεις μας και μας βοηθούν.
Οι Βίοι των Αγίων περιγράφουν με τρυφερότητα αυτή τη διακονία:
«Έχουν ταχθεί να φυλάγουν εμάς, κάθε πιστό. Εμάς που είμαστε καλοί μας στηρίζουν για να μην πέσουμε, κι εμάς που πέφτουμε μας σηκώνουν. Ποτέ δεν μας εγκαταλείπουν, αν και μερικές φορές αμαρτάνουμε, και είναι πάντοτε έτοιμοι να μας βοηθήσουν, αρκεί να θέλουμε κι εμείς.»
Τα τελευταία λόγια, «αρκεί να θέλουμε κι εμείς», δείχνουν πώς ενεργεί ο φύλακας άγγελος. Δεν μας αποσπά από την αμαρτία χωρίς τη θέλησή μας· μας συνοδεύει, μας σηκώνει όταν πέφτουμε και περιμένει να απλώσουμε το χέρι προς τη βοήθειά του.
Ο Οίκος της εορτής θέτει μπροστά μας τη χαρά που φέρνει η μετάνοια: «Ἔφης φιλάνθρωπε ἐν Γραφαῖς σου, πλήθη χαίρειν Ἀγγέλων ἐν οὐρανῷ, ἐπ᾽ ἀνθρώπῳ ἑνὶ μετανοοῦντι, ἀθάνατε.» Ο Κύριος το είπε αυτό στην παραβολή της χαμένης δραχμής (Λουκ. 15, 10). Οι άγγελοι, που μένουν σταθεροί στο αγαθό, χαίρονται για κάθε άνθρωπο που κλαίει τις αμαρτίες του και επιστρέφει στον Πατέρα. Ο ίδιος Οίκος κλείνει ομολογώντας: «ὑπὲρ πάντων γὰρ ἡμῶν πρεσβεύουσιν, οἱ τῶν ἀσωμάτων Ἀρχιστράτηγοι.»
Η Εκκλησία όρισε σε κάθε εβδομάδα η Δευτέρα να είναι αφιερωμένη στους αγίους αγγέλους, και ο Κανόνας της εορτής ομολογεί την ένωση στην οποία μας έφερε ο Χριστός: ένωσε αρρήτως τα ουράνια με τα επίγεια και έκανε μία Εκκλησία αγγέλων και ανθρώπων.
Τι μας ζητά η εορτή
Ο Κύριος, αφού είπε ότι είδε τον σατανά να πέφτει σαν αστραπή, έδωσε στους μαθητές μια υπόδειξη που αφορά όλους μας: «πλὴν ἐν τούτῳ μὴ χαίρετε ὅτι τὰ πνεύματα ὑμῖν ὑποτάσσεται· χαίρετε δὲ μᾶλλον ὅτι τὰ ὀνόματα ὑμῶν ἐγράφη ἐν τοῖς οὐρανοῖς» (Λουκ. 10, 20). Η νίκη κατά των πονηρών πνευμάτων προέρχεται από τον Θεό, και η αληθινή χαρά του χριστιανού βρίσκεται στο να είναι γραμμένος στους ουρανούς, μαζί με τους αγγέλους που δεν έπεσαν.
Ένα κάθισμα του Όρθρου δείχνει πώς τιμούμε αληθινά τους αγγέλους: επιθυμώντας να υμνήσουμε τα τάγματα των ασωμάτων, εμείς οι επί γης ας μιμηθούμε όσο μπορούμε την αγιότητά τους, νεκρώνοντας όλα τα μέλη του σώματος και παρακαλώντας τους ως προστάτες και φύλακες να μας λυτρώσουν από κάθε πλάνη του αοράτου εχθρού.
Η νέκρωση των μελών του σώματος σημαίνει εδώ τη νέκρωση των παθών, τόσο των σωματικών όσο και των ψυχικών, ενώ το ίδιο το σώμα, πλάσμα του Θεού, καλείται στην αγιότητα μαζί με την ψυχή. Η τιμή προς τους αγγέλους αρχίζει λοιπόν από τη δική μας ζωή: από τη νηστεία, την προσευχή και την προσοχή στους λογισμούς που εισέρχονται στην καρδιά. Έτσι επιστρέφουμε στον λόγο από τον οποίο γεννήθηκε η εορτή. Το πρώτο που έκαναν οι πιστοί άγγελοι μετά την πτώση των υπερηφάνων ήταν να προσέξουν και να συναχθούν γύρω από τον Θεό με φόβο και δοξολογία. Το ίδιο ζητά από εμάς η Εκκλησία σε κάθε Λειτουργία, όταν μας καλεί: «Στῶμεν καλῶς· στῶμεν μετὰ φόβου· πρόσχωμεν».
Όσοι φέρουν τα ονόματά τους
Την ημέρα αυτή γιορτάζουν όσοι φέρουν τα ονόματα των Αρχαγγέλων Μιχαήλ και Γαβριήλ, με όλες τις μορφές τους. Η συνήθεια ανήκει σε όλη την Ορθοδοξία και ξεκινά από το Βάπτισμα, όταν ο χριστιανός λαμβάνει το όνομα ενός αγίου, τον οποίο θα έχει προστάτη και υπόδειγμα σε όλη του τη ζωή. Η ονομαστική εορτή είναι λοιπόν η εορτή του προστάτη, και όποιος την εορτάζει τιμά πρώτα απ᾽ όλα εκείνον.
Όποιος φέρει το όνομα του Μιχαήλ κουβαλά μέσα του το ερώτημα «Τίς ὡς ὁ Θεός;», και όποιος φέρει το όνομα του Γαβριήλ καλείται να δεχθεί και να μεταδώσει το χαρμόσυνο μήνυμα που ο Αρχάγγελος έφερε στην Παρθένο. Ο ωραιότερος τρόπος να τιμηθεί η ημέρα αυτή είναι να πάει κανείς στη Θεία Λειτουργία, να κοινωνήσει, αν έχει προετοιμαστεί με τον πνευματικό του, και να ζητήσει από τον προστάτη του να τον σκεπάσει και να τον λυτρώσει από τους κινδύνους, όπως ψάλλει το απολυτίκιο της εορτής.
Η προσευχή της εορτής
Το απολυτίκιο της ημέρας συνοψίζει όλα αυτά σε μια προσευχή που μπορούμε να λέμε κάθε ημέρα:
«Τῶν οὐρανίων στρατιῶν Ἀρχιστράτηγοι, δυσωποῦμεν ὑμᾶς ἡμεῖς οἱ ἀνάξιοι, ἵνα ταῖς ὑμῶν δεήσεσι, τειχίσητε ἡμᾶς, σκέπῃ τῶν πτερύγων, τῆς ἀΰλου ὑμῶν δόξης, φρουροῦντες ἡμᾶς προσπίπτοντας, ἐκτενῶς καὶ βοῶντας· Ἐκ τῶν κινδύνων λυτρώσασθε ἡμᾶς, ὡς Ταξιάρχαι τῶν ἄνω Δυνάμεων.»
Το απολυτίκιο ζητά από τους Αρχαγγέλους ό,τι τους είναι οικείο: να μας περιτειχίσουν με τις πρεσβείες τους, να μας σκεπάσουν όπως σκεπάζουν οι πτέρυγες και να μας λυτρώσουν από τους κινδύνους, εμάς που προσπίπτουμε σε αυτούς με θέρμη.
Ο Κανόνας της εορτής μάς διδάσκει και με ποια φωνή να τους υμνούμε: με χείλη από πηλό να τιμούμε με φόβο, μέσα στους ύμνους, τους άυλους. Γνωρίζουμε ότι είμαστε πλασμένοι από πηλό, ενώ εκείνοι είναι σαν φωτιά και φως, κι όμως ο ύμνος μας φθάνει ως αυτούς, διότι η ίδια Εκκλησία περικλείει αγγέλους και ανθρώπους, και η ίδια δοξολογία ανεβαίνει από τον ουρανό και από τη γη προς την ομοούσια Τριάδα.
Άγιοι Αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ και πάσαι αι Επουράνιαι Δυνάμεις, πρεσβεύσατε υπέρ ημών.