Κλεόπας, ο τελευταίος άγιος της Ρουμανίας

Καψάλα, Σεπτέμβριος 1977

Στη σκιά της Σταυρονικήτα, στην ανατολική πλαγιά του Άθω, δύο άντρες στέκονταν αντικριστά σε ένα μπαλκόνι δύο τετραγωνικών μέτρων. Ο ένας είχε μόλις φτάσει από τη Μολδαβία — αρχιμανδρίτης, εξήντα πέντε ετών, με λευκή γενειάδα και μάτια κουρασμένα από τον δρόμο. Ο άλλος ήταν ο ερημίτης της Καψάλας, πενήντα τεσσάρων ετών, αδύνατος, ταπεινά ντυμένος, κρυμμένος από τον κόσμο σε έναν βράχο με παγωμένο ρυάκι. Πάνω στο τραπέζι, δύο ποτήρια νερό, δύο σύκα, γλυκό κεράσι.

Κανένας τους δεν μιλούσε τη γλώσσα του άλλου. Ο Κλεόπας δεν ήξερε παρά ρουμανικά. Ο Παΐσιος δεν ήξερε παρά ελληνικά. Κι όμως, όταν οι Ρουμάνοι μπήκαν από την πύλη, ο ερημίτης τούς υποδέχθηκε φωνάζοντάς τους με το όνομά τους, έναν έναν, ενώ δεν τους είχε δει ποτέ: «Πατήρ ηγούμενος Βικτωρίνος της Σιχαστρίας, πάτερ Ιωαννίκιε, πάτερ Βαρθολομαίε Φλορέα, πάτερ αρχιμανδρίτα Κλεόπα Ίλιε, καλώς ήρθατε!»

Ο Κλεόπας ήθελε να μείνει στο Άγιον Όρος. Είχε εκεί δύο «παππούδες» — θείους μοναχούς· ο ένας από αυτούς, ο σχιμονάχος Βαρλαάμ Βίντου, είχε ζήσει εκατό χρόνια. Ονειρευόταν να τελειώσει τις ημέρες του στην έρημο του Άθω, κοντά στους τάφους των πνευματικών προγόνων του. Ο πατήρ Ιωαννίκιος Μπαλάν, ο μαθητής που τον συνόδευε, τον πρόδωσε. Ρώτησε στη θέση του:

— Πάτερ Παΐσιε, εμείς θα θέλαμε να ρωτήσουμε, επειδή ο πατήρ Κλεόπας θα ήθελε να μείνει στο Άγιον Όρος. Εσύ τι λες, να μείνει εδώ;

Ο ερημίτης κοίταξε για λίγο. Έπειτα μίλησε χωρίς να τον έχει ρωτήσει κανείς — τα ήξερε όλα:

«Η μονή σας είναι ιεραποστολική, όπου έρχονται πολλές ψυχές. Ο πατήρ Κλεόπας, αν έρθει στο Άγιον Όρος, σώζεται ως απλός μοναχός, ενώ αν μείνει εκεί και έχει πολλή υπομονή, σώζεται ως απόστολος.»

Ο Κλεόπας επέστρεψε στη Ρουμανία. Θα ζούσε άλλα είκοσι ένα χρόνια — όλα στη Σιχαστρία, χωρίς να φύγει ποτέ ξανά από εκεί. Πέθανε στις 2 Δεκεμβρίου 1998, με το κομποσχοίνι στο χέρι. Στις 7 Αυγούστου 2025, η Αγία Σύνοδος της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τον ανακήρυξε επίσημα άγιο: Όσιος Κλεόπας της Σιχαστρίας.

Η προφητεία του Παΐσιου εκπληρώθηκε κατά γράμμα. Ο Κλεόπας επέλεξε την υπομονή. Και έλαβε το αποστολικό στεφάνι.

Από τη Σουλίτσα στη Σιχαστρία

Ο Κωνσταντίνος Ίλιε γεννήθηκε στις 10 Απριλίου 1912, στην κοινότητα Σουλίτσα του νομού Μποτοσάνι, πέμπτο παιδί μιας οικογένειας με δέκα παιδιά. Οι γονείς του, ο Αλέξανδρος και η Άννα, ήταν νοικοκυραίοι βαθιάς πίστης — από τους πρώτους του χωριού. Είχαν 150 πρόβατα, πάνω από 20 μεγάλα ζώα και 30 εκτάρια γης. Οι πρόγονοι από την πλευρά του πατέρα ήταν τσοπάνηδες από τη Σαλίστεα Σιμπίου, που είχαν μετοικήσει στη Μολδαβία τον 18ο αιώνα εξαιτίας θρησκευτικών διωγμών. Το σπίτι της οικογένειας είχε ολόκληρο δωμάτιο μόνο με εικόνες — «ένα είδος παρεκκλήσι», όπως έλεγε ο Κλεόπας. Πέντε από τα δέκα παιδιά πήραν τον δρόμο του μοναστηριού — τέσσερα αγόρια και ένα κορίτσι. Αφού έμεινε χήρα το 1943, η μητέρα Άννα έγινε μοναχή στην Αγάπια Βέκε το 1947, με το όνομα Αγαφία, και παρέδωσε το πνεύμα της στον Κύριο το 1968, σε ηλικία 92 ετών.

Ο Κωνσταντίνος είχε μια ιδιαίτερη μνήμη, κληρονομημένη από τη μητέρα. Σε ηλικία έντεκα ετών ήξερε απέξω τον Ακάθιστο Ύμνο του Ευαγγελισμού — τον είχε μάθει ενώ ξεφλούδιζε καλαμπόκια στο χωράφι, με το βιβλίο κρυμμένο κάτω από τα φύλλα. Επί τρία χρόνια, στην εφηβεία του, έκανε πνευματική μαθητεία κοντά στον ερημίτη Παΐσιο Ολάρου, που ζούσε στη Σκήτη Κοζάντσεα.

Πριν φύγει για το μοναστήρι, ο Κωνσταντίνος διάβασε το Ψαλτήριο στην ετοιμοθάνατη αδελφή του. Η Προφίρα, η μεγαλύτερη αδελφή, ενώ δούλευε στο χωράφι, ένιωσε ξαφνικά αδιάθετη και ζήτησε από τον αδελφό της να της διαβάσει από το Ψαλτήριο. Ενώ εκείνος διάβαζε, η Προφίρα παρέδωσε την ψυχή της στα χέρια του Κυρίου. Εκεί, στη μέση του χωραφιού, ο έφηβος Κωνσταντίνος έμαθε αυτό που θα έμενε η σταθερά της μετέπειτα ζωής του: ότι το Ψαλτήριο συνοδεύει την ψυχή προς τον Χριστό.

Στις 12 Δεκεμβρίου 1929, ημέρα του Αγίου Σπυρίδωνος, ο Κωνσταντίνος έφτασε μαζί με τον αδελφό του Βασίλειο στην πύλη της Σκήτης Σιχαστρία. Ο ηγούμενος Ιωαννίκιος Μοροΐ διέταξε τον οικονόμο να τους βάλει τρεις ημέρες και τρεις νύχτες στην πύλη του μοναστηριού, χωρίς φαγητό, ο καθένας να χτυπά με ένα ραβδί τα κούτσουρα της πύλης και να λέει αδιάκοπα την προσευχή «Κύριε Ιησού». Την τρίτη ημέρα το βράδυ, ο οικονόμος ήρθε κοντά τους και τους ρώτησε:

«— Λοιπόν, αδελφοί, είπε τίποτα το δέντρο; — Όχι. — Δεν πεινάει το δέντρο; — Όχι. — Να, έτσι πρέπει να υπομένει ο μοναχός στο μοναστήρι.»

Έτσι μπήκε ο αδελφός Κωνσταντίνος στη Σιχαστρία.

Η πρώτη του υπακοή ήταν η βοσκή των προβάτων. Δώδεκα χρόνια έμεινε στη στάνη, μαζί με τον θείο του, τον μοναχό Γαλακτίωνα Ίλιε, και με τον μοναχό Αντώνιο Ολάρου. Ο Κλεόπας ονόμαζε αυτό το διάστημα, με γνήσια ταπείνωση, «σχολείο μοναχισμού και θεολογίας».

Ο κανόνας της Σιχαστρίας επί Ιωαννικίου Μοροΐ ήταν αθωνικός και αυστηρός: εβδομαδιαία εξομολόγηση κάθε Παρασκευή, Θεία Κοινωνία κάθε 30-40 ημέρες, ένα γεύμα την ημέρα Δευτέρα-Τετάρτη-Παρασκευή (χωρίς λάδι, στις τρεις το απόγευμα), 300 μετάνοιες και 600 προσκυνήσεις καθημερινά στο κελί, ανάγνωση από το Ψαλτήριο κάθε ημέρα. Όσοι δεν έρχονταν στον Όρθρο δεν έπαιρναν τροφή εκείνη την ημέρα. Πέντε αδελφοί και μοναχοί της αδελφότητας ήξεραν ολόκληρο το Ψαλτήριο απέξω και το επαναλάμβαναν καθημερινά. Ο Κλεόπας δεν ήταν μεμονωμένη περίπτωση — βρισκόταν σε μια απαιτητική σχολή, όπου η απομνημόνευση της Γραφής ήταν η συνηθισμένη πρακτική των φιλόθεων.

Στα δώδεκα εκείνα χρόνια με τα πρόβατα, ο αδελφός Κωνσταντίνος διάβασε με δίψα ό,τι μπόρεσε να βρει: την Αγία Γραφή, που απομνημόνευσε σε μεγάλο μέρος, τους Βίους των Αγίων, το Γεροντικό, το Ωρολόγιο, το Ψαλτήριο. Επισκεπτόταν τη βιβλιοθήκη της Μονής Νεάμτς — την πλουσιότερη πατερική βιβλιοθήκη της Μολδαβίας, που είχε αναδιοργανωθεί μετά το 1779 από τον ίδιο τον Όσιο Παΐσιο Βελιτσκόφσκι. Βιβλιοθηκάριος της Μονής Νεάμτς, τον καιρό που ο αδελφός Κωνσταντίνος δανειζόταν βιβλία, ήταν ο Όσιος Ιωάννης Ιακώβ ο Χοζεβίτης. Ένας άγιος δάνειζε βιβλία σε έναν άλλο μελλοντικό άγιο.

Εκεί, στο Νεάμτς, συνάντησε τη Φιλοκαλία του Παΐσιου — ρουμανικά χειρόγραφα που είχαν γίνει από τους μαθητές του Οσίου Παΐσιου Βελιτσκόφσκι. Ο Όσιος Παΐσιος την είχε μεταφράσει από τα ελληνικά στα σλαβονικά, αλλά και «στα μολδαβικά», για τους Ρουμάνους αδελφούς της αδελφότητάς του. Τα χειρόγραφα αυτά είχαν μείνει στο Νεάμτς: ανεξερεύνητα συστηματικά, ανέκδοτα, αλλά προσβάσιμα σε όσους ήξεραν να ψάχνουν.

Ο Κλεόπας τα βρήκε. Τα διάβασε. Τα απομνημόνευσε.

Αυτή είναι η παϊσιανή καταγωγή του Κλεόπα σε συγκεκριμένη μορφή: όχι μια εκδοτική ετικέτα, όχι μια συνέχεια τυπικού, αλλά το ίδιο το κείμενο. Ο Κλεόπας διάβασε τα χειρόγραφα που είχαν γράψει οι μαθητές του Οσίου Παΐσιου. Έλαβε τη Φιλοκαλία από το πιο άμεσο δυνατό κανάλι — το χειρόγραφο αντίγραφο που έγινε μέσα στην αδελφότητα εκείνου που την είχε μεταφράσει.

Ο ίδιος ο Κλεόπας εξήγησε αυτό το πράγμα με μια φράση γνήσιας ταπείνωσης:

«Τόσο αγαπητά μου ήταν τα λόγια των Αγίων Πατέρων, ώστε ό,τι διάβαζα χαραζόταν στον νου μου, όπως αν έγραφες με το δάχτυλο πάνω σε κερί.»

Ο αδελφός Κωνσταντίνος εκάρη μοναχός στις 2 Αυγούστου 1937, με το όνομα Κλεόπας — που σημαίνει «αυτός που προχωρά μπροστά», «ο οδηγός». Τον Ιούνιο του 1942 διορίστηκε αναπληρωτής ηγουμένου, σε ηλικία τριάντα ετών. Τον Ιανουάριο του 1945 χειροτονήθηκε ιερομόναχος από τον Επίσκοπο Γαλακτίωνα Κορδούν. Το 1947 η Σιχαστρία ανυψώθηκε στον βαθμό της μονής και ο Κλεόπας χειροθετήθηκε αρχιμανδρίτης από τον Πατριάρχη Νικόδημο Μουντεάνου.

Ήταν τριάντα πέντε ετών και ήδη ηγούμενος. Όσα ακολούθησαν ήταν πιο δύσκολα.

Τα βουνά ως δοκιμασία της πίστης

Τρεις αποσύρσεις στην έρημο. Επτάμισι χρόνια ζωής σε δάση και σε πρόχειρες καλύβες. Αυτό έκανε το κομμουνιστικό καθεστώς από τον αρχιμανδρίτη Κλεόπα Ίλιε μεταξύ 1948 και 1964. Και αυτό έκανε ο Κλεόπας από τον διωγμό: μια σχολή αδιάλειπτης προσευχής.

Η πρώτη απόσυρση — 1948. Στις 21 Μαΐου, ανήμερα των Αγίων Βασιλέων Κωνσταντίνου και Ελένης, ο Κλεόπας έκανε ένα κήρυγμα στη Σιχαστρία στο οποίο εφάρμοσε, χωρίς να τη ονομάσει ρητά, τη σύγκριση ανάμεσα στους χριστιανούς αυτοκράτορες και στους άθεους ηγέτες της εποχής. Συνελήφθη στο Τιργκού Νεάμτς, ρίχτηκε σε ένα υπόγειο, κρατήθηκε πέντε ημέρες χωρίς νερό και χωρίς τροφή. Μόλις αφέθηκε ελεύθερος, εξαφανίστηκε στα δάση γύρω από το μοναστήρι. Έμεινε κρυμμένος σχεδόν έξι μήνες.

Η δεύτερη απόσυρση — 1952–1954. Δύο χρόνια στα Όρη Στινισοάρεϊ, μαζί με τον πατέρα Αρσένιο Παπατσιόκ. Ανακρίθηκαν στο Φαλτιτσένι για «θρησκευτική προπαγάνδα». Εδώ διαδραματίζεται το επεισόδιο που έγινε εμβληματικό: σε μια ανάκριση, οι αξιωματικοί έβαλαν τον Κλεόπα σε ένα υπόγειο με «μερικές εκατοντάδες λαμπτήρες» αναμμένους — μια μορφή ψυχολογικού βασανισμού με ακραίο φως, που έβγαζε από τα λογικά τους τους περισσότερους. Η μαρτυρία του Κλεόπα, που διατηρείται στο Γεροντικό της Σιχαστρίας:

«Με έβαλαν κι εμένα, για να χάσω τα λογικά μου. Τότε κατέβασα τον νου μου στην καρδιά με την προσευχή του Ιησού. Μετά από μία ώρα με έβγαλαν και απόρησαν όλοι που εξακολουθούσα να μιλώ και να περπατώ χωρίς να με κρατά κανείς.»

Η τρίτη απόσυρση — από την άνοιξη του 1959 ως το φθινόπωρο του 1964. Πέντε χρόνια. Στα βουνά του Νεάμτς, στα δάση του Χάνγκου, έπειτα σε μια καλύβα κοντά στην κορυφή του όρους Πέτρου Βόδα. Μόνος. Ο λόγος: το Διάταγμα 410 του 1959, με το οποίο το κομμουνιστικό καθεστώς απέλασε από τα μοναστήρια όλους τους μοναχούς κάτω των 55 ετών χωρίς θεολογικές σπουδές — πάνω από τέσσερις χιλιάδες μοναχούς αναγκασμένους να αποβάλουν το ράσο τους. Ο Κλεόπας αρνήθηκε να βγάλει το μοναχικό ράσο. Αρνήθηκε και την καταναγκαστική κατοικία στο γενέθλιο χωριό. Έφυγε για τα βουνά.

Πέντε χρόνια σε πραγματική ερημική άσκηση. Δώδεκα έως δεκαπέντε ώρες προσευχής καθημερινά. Θεία Λειτουργία που τελούσε μόνος, πάνω σε κορμό δέντρου. Φτωχική τροφή, κρύο, αρκούδες, λύκοι. Και, κατά τη μαρτυρία των μαθητών του, η πρώτη Λειτουργία που τέλεσε στην έρημο: όταν ήρθε η στιγμή, «επειδή δεν υπήρχε κανείς να του ψάλει, ο Θεός φρόντισε να του ψάλει ένα σμήνος πουλιών όπως δεν είχε ξαναδεί στη ζωή του».

Ο Κλεόπας επέστρεψε οριστικά στη Σιχαστρία στις 29 Σεπτεμβρίου 1964. Τον έφερε ο πατήρ Ιωαννίκιος Μπαλάν, που ανέβηκε κρυφά στην καλύβα και τον παρακάλεσε, εξ ονόματος της αδελφότητας και των πιστών, να επιστρέψει. Ήταν πενήντα δύο ετών. Θα ζούσε άλλα τριάντα τέσσερα — όλα στη Σιχαστρία, ως κύριος πνευματικός.

Εδώ βρίσκεται το ακλόνητο σημείο του βίου του: ο Κλεόπας δεν έκανε συμβιβασμό με το καθεστώς. Πέρασε από σύλληψη, από έρημο, από πείνα, από την οργή των κομμουνιστικών διαταγμάτων — και βγήκε στο φως χωρίς να έχει υπογράψει τίποτα, χωρίς να έχει καταδώσει κανέναν, χωρίς να έχει δεχθεί κανένα αξίωμα που επιβλήθηκε πολιτικά. Αυτό δεν είναι μικρή αρετή στη Ρουμανική Εκκλησία του 20ού αιώνα, όπου οι φάκελοι της Σεκουριτάτε σημαντικών προσωπικοτήτων έθεσαν σοβαρά ερωτήματα μετά το 1989.

Ο Κλεόπας δεν έχει φάκελο.

Διδασκαλία χωρίς επινόηση

Ολόκληρο το γραπτό έργο του πατρός Κλεόπα είναι πατερικά επαληθεύσιμο. Αυτό σημαίνει, σε περισσότερους από είκοσι τυπωμένους τόμους, ότι κάθε μείζων θεολογική διαβεβαίωση μπορεί να ανιχνευθεί έως την πηγή της στους Αγίους Πατέρες. Ο Κλεόπας δεν επινόησε τίποτα. Δεν δημιούργησε προσωπική θεολογία. Μετέδωσε όσα παρέλαβε, παραθέτοντας διαρκώς.

Το γραπτό του έργο περιλαμβάνει:

• Για την ορθόδοξη πίστη (1981) — απολογητικό εγχειρίδιο που εκδόθηκε από τις Εκδόσεις του Βιβλικού Ινστιτούτου
• Οδηγός στην ορθόδοξη πίστη (Γκαλάτσι, 1991) — το βασικό βιβλίο, σχεδόν 600 σελίδες, το πλήρες απολογητικό εγχειρίδιο της Ορθοδοξίας για τον σύγχρονο Ρουμάνο αναγνώστη
• Κηρύγματα στις δεσποτικές εορτές και στους αγίους του έτους (Εκδόσεις της Επισκοπής Ρομάν, 1986)
• Κηρύγματα στις Κυριακές του έτους (Εκδόσεις της Επισκοπής Ρομάν, 1990)
• Ανάβαση προς την Ανάσταση — πενήντα φιλοκαλικά κηρύγματα γραμμένα στην έρημο, τυπωμένη το 1992, μεταφρασμένη στα ελληνικά ήδη από το 1988 στη Θεσσαλονίκη
• Για τα όνειρα και τα οράματα (Εκδόσεις Αναστασία, 1993)
• Η αξία της ψυχής, Ακαθιστάριο (μαζί με τον πατέρα Παΐσιο Ολάρου), Τα θαύματα του Θεού μέσα από τα δημιουργήματα
• Η σειρά Μας μιλά ο πατήρ Κλεόπας — περισσότεροι από είκοσι τόμοι υπό την επιμέλεια του πατρός Ιωαννικίου Μπαλάν
• Η μεταθανάτια σειρά Να σας φάει ο Παράδεισος! — τέσσερις τόμοι μαρτυριών και διδασκαλιών

Σε ποια θέματα δίδασκε ο Κλεόπας; Τέσσερις μεγάλοι άξονες.

Η προσευχή της καρδιάς. Ο Κλεόπας δίδασκε την προσευχή που αποκαλούσε «μονολόγιστη» — «μίας λέξης, μίας σκέψης». Ο νους περνά από δύο τελώνια μέχρι να κατέβει στην καρδιά: το τελώνιο της φαντασίας και το τελώνιο της λογικής. Παρέθετε συνεχώς τον Όσιο Νείλο τον Ασκητή: «Μακάριος είναι ο νους που έφτασε να προσεύχεται στον Χριστό χωρίς φαντασία, χωρίς μορφή!» Δίδασκε επίσης τη διάκριση του Οσίου Βασιλείου της Πογιάνα Μαρουλούι ανάμεσα στους «τρεις τρόπους θερμότητας» που έρχονται κατά την ώρα της προσευχής της καρδιάς — και προειδοποιούσε αυστηρά για την πλάνη. Γνώριζε τους προλόγους του Βασιλείου στη Φιλοκαλία. Άμεση μελέτη των πηγών, όχι ευλαβής παράθεση από ακοή.

Τα Άγια Μυστήρια. Ο Κλεόπας επέμενε στην τακτική εξομολόγηση — εβδομαδιαία για τους μοναχούς, κάθε σαράντα ημέρες ή μία φορά στη νηστεία για τους λαϊκούς. Αντιτασσόταν κατηγορηματικά στη μετάληψη χωρίς εξομολόγηση:

«— Πάτερ, σε περίπτωση ανάγκης, μπορεί να δοθεί η Θεία Κοινωνία χωρίς εξομολόγηση; — Όχι. Ποτέ. Ούτε σε περίπτωση θανάτου ούτε για οτιδήποτε άλλο, όχι. Πρώτα η εξομολόγηση και μετά να κοινωνήσει.»

Η ορθή πίστη. Ο Κλεόπας δεν ήταν οικουμενιστής και δεν έκανε ποιμαντικές εκσυγχρονιστικές υποχωρήσεις. Για τη σχέση με τους προτεστάντες, σε έναν διάλογο του 1989, είπε απλά: «Πρώτα-πρώτα εσείς δεν έχετε τα Άγια Μυστήρια.» Για την επαφή με τους αιρετικούς, παρέθεσε το Πηδάλιο: «Με τον αιρετικό άνθρωπο να μη μιλάς, στο σπίτι σου να μην τον δέχεσαι, στο τραπέζι να μη κάθεσαι μαζί του, καλημέρα να μην του λες. Αυτοί είναι οι πρόδρομοι του Αντιχρίστου.» Και για τον ρουμανικό λαό:

«Να ξέρετε ότι η ρίζα και η ζωή του λαού μας, ενώπιον του Θεού, είναι η ορθή πίστη στον Χριστό, δηλαδή η Ορθοδοξία. Η ρουμανική μας χώρα ήταν ορθόδοξη από πάντα και πρέπει να κρατήσει τη γραμμή της Ορθοδοξίας. Ορθόδοξοι γεννηθήκαμε εξαρχής, από την αποίκιση της Δακίας, ορθόδοξοι ζήσαμε επί δύο χιλιάδες χρόνια και ορθόδοξοι πρέπει να μείνουμε μέχρι τον θάνατο. Αυτή είναι η αληθινή πίστη της Ρουμανίας, η Ορθοδοξία.»

Η σωτηρία ως υπομονή. Η πιο γνωστή διατύπωσή του παραμένει η απάντηση που έδωσε σε έναν αδελφό Ιωάννη, ο οποίος τον ρώτησε τι πρέπει να κάνει για τη σωτηρία:

«Για τη σωτηρία χρειάζονται τρία πράγματα. Πρώτο: υπομονή· δεύτερο: υπομονή· τρίτο: υπομονή. Αδελφέ Ιωάννη, θες και κάτι άλλο: ελεημοσύνη. Δεν χρειάζεται να δώσεις την αγελάδα! Ποτέ δεν σου ζήτησε ο Θεός την αγελάδα! Ο Θεός να φυλάξει! Ούτε το μοσχάρι. Αλλά το μπουκάλι με το γάλα πρέπει να το δώσεις! Και ένα ακόμη, αδελφέ Ιωάννη: την προσευχή. Το βήμα και ο Θεός! Χωρίς υπομονή, χωρίς ελεημοσύνη και χωρίς προσευχή δεν μπορεί να σωθεί ο άνθρωπος!»

Υπομονή. Η λέξη-κλειδί ολόκληρης της διδασκαλίας του. Η ίδια λέξη από την προφητεία του Παΐσιου του Αγιορείτη: «αν μείνει εκεί και έχει πολλή υπομονή, σώζεται ως απόστολος». Ο Κλεόπας δέχθηκε τη λέξη και τη μετέφρασε σε ζωή.

Πραγματικά χαρίσματα, πραγματική ταπείνωση

Η αγιότητα επαληθεύεται πατερικά με δύο κριτήρια που πάνε μαζί: τα ορατά χαρίσματα (μνήμη, δάκρυα, προόραση, θεραπείες) και η ταπείνωση που τα καλύπτει. Ένα χάρισμα χωρίς ταπείνωση γεννά πλάνη. Η ταπείνωση χωρίς χαρίσματα μένει άγνωστη. Στον Κλεόπα, και τα δύο μαρτυρήθηκαν από δεκάδες άμεσους μαθητές.

Η μνήμη. Τετρακόσιες ογδόντα σελίδες από τον Οδηγό στην ορθόδοξη πίστη είναι γραμμένες από έναν άνθρωπο που δεν είχε παρά επτά τάξεις δημοτικού. Γνώριζε τη Φιλοκαλία άμεσα από τα παϊσιανά χειρόγραφα, προτού εμφανιστούν οι σύγχρονες μεταφράσεις. Απάγγελλε απέξω ολόκληρες παραγράφους από τον Όσιο Ισαάκ τον Σύρο, από το Γεροντικό, από την Κλίμακα. Η μαρτυρία των μαθητών του κελιού: όταν του ζητούσαν μια διδασκαλία, δεν έψαχνε στο βιβλίο — απαντούσε αμέσως, με παραπομπή σε κεφάλαιο και σελίδα, σαν κάποιος που είχε δει το κείμενο πριν από λίγες ημέρες.

Τα δάκρυα. Η μαρτυρία των μαθητών: «Έκλαιγε στη Λειτουργία, ιδίως κατά την ώρα της επίκλησης. Συχνά κρυβόταν για να μην τον βλέπουν οι γύρω.» Και η μαρτυρία ενός απλού πιστού, που διατηρείται στο Γεροντικό της Σιχαστρίας: «Όταν βγαίνω από την εξομολόγηση από τον πατέρα Κλεόπα, πηγαίνω στο κελί και λέω μόνο τόσο: “Κύριε Ιησού Χριστέ, με τις πρεσβείες της Παναχράντου Μητρός Σου και του πατρός Κλεόπα, ελέησέ με τον αμαρτωλό!” Και με πιάνει μια κατάνυξη και κάτι δάκρυα, που δεν μπορώ να σταματήσω το κλάμα.»

Η αδιάλειπτη προσευχή. Ο καθημερινός κανόνας του, όπως τον περιέγραψε ο μαθητής του κελιού: οι προσευχές του πρωινού, ο Ακάθιστος Ύμνος του Σωτήρος με τον κανόνα, ο Ακάθιστος Ύμνος της Θεοτόκου, το Ψαλτήριο, τρεις-τέσσερις κανόνες της Θεοτόκου, ο Κανόνας μετανοίας, ο Κανόνας προς τον φύλακα άγγελο, ο Κανόνας προς όλους τους αγίους. Και αυτά πριν από το μεσημέρι. «Πάντα μπορούσες να τον δεις με το χέρι στο κομποσχοίνι, ώστε το νύχι του δαχτύλου με το οποίο κινούσε κάθε κόμπο του κομποσχοινιού έσπαγε.»

Η προόραση. Η μαρτυρία του άμεσου μαθητή, του μοναχού Υάκινθου: «Εγώ πιστεύω ότι ο πατήρ Κλεόπας ήταν διορατικός. Γιατί πολλά μου είπε όσο ζούσε και εγώ δεν τα πίστευα, αλλά εκπληρώθηκαν όπως έλεγε η αγιότητά του. Εγώ πιστεύω ότι ο πατήρ Κλεόπας είναι άγιος!» Συγκεκριμένα επεισόδια: φώναξε μέσα σε ένα πλήθος το όνομα ενός προσκυνητή που δεν είχε δει ποτέ· προφήτευσε σε έναν Έλληνα ιεράρχη, χρόνια πριν, ότι θα γίνει επίσκοπος — και αυτό εκπληρώθηκε· προφήτευσε τις μελλοντικές οικοδομές της Σιχαστρίας κοιτάζοντας προς τα κάτω και λέγοντας μόνο: «Τοίχοι, τοίχοι, τοίχοι…»· προφήτευσε, λίγες ημέρες πριν από τον θάνατό του, ότι θα έχει «έναν μεγάλο και ωραίο σταυρό στο κεφάλι» — και πράγματι, το προσκυνητάρι στη μέση του νεκροταφείου ολοκληρώθηκε την εβδομάδα της κηδείας.

Κι όμως, πάνω από όλα αυτά τα χαρίσματα, η ταπείνωση — το ανώτατο πατερικό κριτήριο.

Ο Κλεόπας αποκαλούσε τον εαυτό του «Γερο-Σαπίλα». «Ο Κλεόπας ο μη μοναχός». «Σπασμένο τσουκάλι δεμένο με σύρμα». «Τσοπάνος». «Ο ανόητος των προβάτων». Αρνιόταν τους τίτλους. Έσκυβε το κεφάλι όταν ο κόσμος του φιλούσε το χέρι.

Υπάρχει ένα επεισόδιο που, περισσότερο από κάθε άλλη μαρτυρία, δείχνει με ποιον έχουμε να κάνουμε. Στην έρημο, ο Κλεόπας είχε αρχίσει να διαβάζει τον Ακάθιστο Ύμνο της Σκέπης της Θεοτόκου. Κάθε φορά που ήθελε να τον διαβάσει, ένιωθε μια ευωδία κρίνων και τριαντάφυλλων — ένα μυστικό χάρισμα, ορατό, αισθητό, που το βεβαιώνει η πατερική παράδοση. Οι περισσότεροι θα το είχαν δεχθεί με χαρά. Ο Κλεόπας αρνήθηκε το χάρισμα. Παρακάλεσε την Παναγία να απομακρύνει την ευωδία, μήπως, δεχόμενος τη, πέσει σε πλάνη. Μετά από σαράντα ημέρες προσευχής, η ευωδία έπαψε.

Αυτό είναι το πρόσωπο του γνήσιου αγίου: απορρίπτει το ορατό χάρισμα, μήπως χαθεί το αληθινό, εσωτερικό έργο. Η ταπείνωση που κόβει ακόμη και την ουράνια ευωδία, αν αυτή θα μπορούσε να γεννήσει αυτοϊκανοποίηση.

Και στο τέλος της ζωής του, ένα τελευταίο σημείο. Την Κυριακή 29 Νοεμβρίου 1998, τρεις ημέρες πριν από τον θάνατο, ο Κλεόπας κάθισε στην καθιερωμένη καρέκλα της εξομολόγησης. Ήταν τέσσερις το απόγευμα. Έμεινε εκεί ακίνητος, με τα μάτια μισάνοιχτα, χωρίς να απαντά πια στις ερωτήσεις των μαθητών του, επί περισσότερες από έντεκα ώρες. Όταν συνήλθε από την έκσταση, ήταν γαλήνιος, σαν κάποιος που έλαβε μια μυστική αποκάλυψη. Δεν είπε σε κανέναν τι είδε. Δύο ημέρες αργότερα θα πέθαινε.

Η ζωντανή πνευματική γενεαλογία

Ο Κλεόπας ανήκει σε μια ζωντανή, συνειδητή, αναγνωρισμένη παράδοση. Τρία ονόματα τον τοποθετούν στο πλαίσιό του.

Ο πατήρ Παΐσιος Ολάρου (1897–1990) — ο σχιμονάχος της Κοζάντσεα, ο πρώτος οδηγός του αδελφού Κωνσταντίνου, αργότερα πνευματικός της αδελφότητας της Σιχαστρίας και της Σλατίνα, και αργότερα προσωπικός πνευματικός του πατρός Κλεόπα επί περισσότερες από έξι δεκαετίες. Ο Κλεόπας δεν ξέχασε ποτέ τον πνευματικό του. Έλεγε γι’ αυτόν, με σπάνια τρυφερότητα: «Έτσι ήταν ο πατήρ Παΐσιος Ολάρου: ταπεινός, σιωπηλός, πράος, συνετός στον λόγο, πολύ ελεήμων και φιλόστοργος προς τον πλησίον. Δεν του άρεσε να ζει ανάμεσα σε πολλούς και έκρυβε τη ζωή και την άσκησή του.» Οι δύο τους αγιοκατατάχθηκαν μαζί στις 4 Φεβρουαρίου 2025. Τιμώνται μαζί, στις 2 Δεκεμβρίου. Σπάνια και θεολογικά πολύ σημαντική περίπτωση: ο μαθητής και ο πνευματικός, δίπλα δίπλα, στο εορτολόγιο της Εκκλησίας.

Ο πρωτοσύγκελλος Ιωαννίκιος Μοροΐ (1859–1944) — ο ηγούμενος που δέχθηκε τον αδελφό Κωνσταντίνο στη Σιχαστρία το 1929 και τον κούρεψε μοναχό το 1937. Ο Μοροΐ είχε ζήσει δέκα χρόνια σε μια ρουμανική σκήτη του Άθω προτού έρθει στη Σιχαστρία το 1909. Έφερε στη Μολδαβία το αθωνικό παϊσιανό τυπικό. Υπό την ηγουμενία του, η Σιχαστρία έγινε ξανά αυτό που ήταν επί Οσίου Παΐσιου Βελιτσκόφσκι: μια ζωντανή ησυχαστική εστία. Ο Κλεόπας κληρονόμησε άμεσα αυτό το τυπικό — όχι μέσω βιβλίων, αλλά μέσω της καθημερινής βιωτής, δώδεκα χρόνια με τα πρόβατα υπό αυστηρό αθωνικό κανόνα.

Ο Όσιος Παΐσιος του Νεάμτς (1722–1794) — ο Βελιτσκόφσκι. Ο Κλεόπας δεν είναι προσωπικός μαθητής του — τους χωρίζουν σχεδόν εκατόν πενήντα χρόνια. Αλλά τον γνωρίζει, τον κατανοεί, τον επικαλείται. Κήρυξε, στον ίδιο τον τόμο Κηρύγματα στις δεσποτικές εορτές, ένα ολόκληρο κήρυγμα αφιερωμένο στον Όσιο Παΐσιο για την ημέρα της 15ης Νοεμβρίου. Τον ονομάζει εκεί «τον πιο επιδέξιο ηγούμενο των ρουμανικών μοναστηριών από τον 18ο αιώνα ως τις ημέρες μας» και «καύχημα της Μολδαβίας και στολίδι της Ορθοδοξίας». Επιπλέον, ο Κλεόπας γνωρίζει και τον δάσκαλο του Παΐσιου, τον Όσιο Βασίλειο της Πογιάνα Μαρουλούι, για τον οποίο μιλά με τεχνικές λεπτομέρειες — οι πρόλογοι στη Φιλοκαλία, η διάκριση των τριών τρόπων θερμότητας στην προσευχή της καρδιάς. Ο Κλεόπας τον αναγνωρίζει ως άγιο περισσότερο από τριάντα χρόνια πριν από την επίσημη αγιοκατάταξη του 2003. Πνευματική διάκριση πριν από τη θεσμική σφραγίδα.

Στο κήρυγμά του για τον Όσιο Παΐσιο, ο Κλεόπας απαριθμεί επτά ουσιώδεις αρετές: αγιότητα βίου, αδιάλειπτη προσευχή, υπακοή, ιερές ακολουθίες, εβδομαδιαία εξομολόγηση, κανόνας κελιού, πνευματική αγάπη. Κοίτα τον κατάλογο με προσοχή. Αυτές είναι ακριβώς οι επτά αρετές που οι μαθητές του Κλεόπα, μετά τον θάνατό του, θα ομολογούσαν για τον ίδιο. Δεν είναι υφολογική σύμπτωση. Ο Κλεόπας, κηρύττοντας για τον Παΐσιο, κήρυττε για το πρότυπο που ζούσε. Η παϊσιανή καταγωγή του Κλεόπα δεν είναι εκδοτική ετικέτα. Είναι σύμπτωση πνευματικού προφίλ.

Οι καρποί του αποστόλου

Η προφητεία του Παΐσιου του Αγιορείτη μίλησε για υπομονή. Η υπομονή ενός αποστόλου φαίνεται στους καρπούς. Ο Κλεόπας έκανε, μέχρι τον θάνατο, ό,τι κάνει ένας απόστολος: διαπαιδαγώγησε ανθρώπους. Όχι έναν, όχι δύο — ολόκληρες γενιές.

Η Μονή Σλατίνα, 1949–1956. Ο Πατριάρχης Ιουστινιανός έστειλε τον Κλεόπα, με τριάντα μοναχούς από τη Σιχαστρία, να αναστήσει το βοεβοδικό κτίσμα του Αλεξάνδρου Λαπουσνεάνου. Σε επτά χρόνια, η Σλατίνα έγινε το πιο ζωντανό μοναστήρι της Μολδαβίας: σχεδόν εκατό μοναχοί, μια μοναχική σχολή τριετούς φοίτησης με σαράντα μαθητές, οκτώ μοναστήρια υπό την πνευματική επίβλεψη του Κλεόπα (Σλατίνα, Σιχαστρία, Ραράου, Σιχλά, Ρίσκα, Μολδοβίτσα, Καμαρζάνι, Οράτα). Ο Μητροπολίτης Αντώνιος Πλαμάντεαλα, που έζησε εκεί κρυμμένος από τη Σεκουριτάτε, θα την αποκαλούσε αργότερα «μια αληθινή πνευματική Ακαδημία, αναγνωρισμένη σε ολόκληρη τη χώρα».

Όσοι πέρασαν από τη Σλατίνα επί ηγουμενίας Κλεόπα:

• Ο πατήρ Παΐσιος Ολάρου, που μετατέθηκε εκεί από τη Σιχαστρία
• Ο πατήρ Πετρώνιος Τανάσε (1914–2011), μετέπειτα ηγούμενος της Ρουμανικής Σκήτης Προδρόμου στον Άθω, καθηγητής Τυπικού στη μοναχική σχολή
• Ο πατήρ Αρσένιος Παπατσιόκ (1914–2011), μετέπειτα μεγάλος πνευματικός του Τεκιργκιόλ
• Ο πατήρ Δανιήλ Σάντου Τούντορ (1896–1962), συγγραφέας του Ακαθίστου της Φλεγόμενης Βάτου, ο διανοούμενος-μοναχός που αργότερα θα πέθαινε στη φυλακή του Αγιούντ
• Ο Αντώνιος Πλαμάντεαλα (1926–2005), μετέπειτα Μητροπολίτης Τρανσυλβανίας
• Ο Αντρέι Σκρίμα (1925–2000), ο Ρουμάνος θεολόγος που θα γινόταν συνομιλητής του Πατριάρχη Αθηναγόρα και του Πάπα Παύλου ΣΤ΄
• Ο καθηγητής Αντόν Ντιμιτρίου (1905–1992), ο φιλόσοφος και λογικός, έξι μήνες στην αδελφότητα
• Ο πατήρ Πρόκλος Νικάου (1929–2017), μετέπειτα ερημίτης του Μαραστέστι

Η Σλατίνα δεν ήταν απλώς ένα μοναστήρι. Ήταν το εργαστήριο στο οποίο ο Κλεόπας, στα μέσα της δεκαετίας του ’50, διαμόρφωσε τις μορφές που θα κρατούσαν τη ρουμανική Ορθοδοξία μετά τον διωγμό. Ο Πατριάρχης Ιουστινιανός ήξερε τι έκανε όταν τον έστειλε εκεί.

Υπάρχει μια άμεση μαρτυρία του Μητροπολίτη Αντωνίου Πλαμάντεαλα για την υποδοχή του στη Σλατίνα, το 1950. Ο Πλαμάντεαλα είχε αποδράσει από τη Μονή Πρίσλοπ, ήταν καταδικασμένος ερήμην από το κομμουνιστικό καθεστώς, καταδιωκόμενος από τη Σεκουριτάτε. Έφτασε στη Σλατίνα με σύσταση του πατρός Αρσενίου Παπατσιόκ. Ο Κλεόπας δεν ήταν στο σπίτι. Τον περίμενε. Όταν ήρθε ο Κλεόπας, τον πήρε σε ένα ξέφωτο πίσω από το μοναστήρι, μάτια με μάτια, και του ζήτησε την αλήθεια. Ο Πλαμάντεαλα του είπε τα πάντα — ότι είναι καταδικασμένος, ότι τον καταδιώκουν. Η απάντηση του Κλεόπα, διατηρημένη αυτολεξεί:

«Εγώ σε δέχομαι, παραπέρα κανείς δεν ξέρει τίποτα.»

Αυτό μόνο. Χωρίς αναφορά στις αρχές, χωρίς μέτρα προφύλαξης, χωρίς δισταγμό. Ο Κλεόπας έκρυψε έναν μοναχό που καταδίωκε η Σεκουριτάτε, με δική του ευθύνη, μέσα στην αδελφότητά του. Ένας αββάς που υπερασπίζεται τα παιδιά του με τον ίδιο του τον λαιμό.

Η Σιχαστρία, 1964–1998. Οι τρεις δεκαετίες αδιάκοπης διακονίας μετά την επιστροφή από την έρημο. Εδώ ο Κλεόπας δεχόταν τους πιστούς κατά εκατοντάδες και κατά χιλιάδες.

Η μαρτυρία των σημερινών πατέρων της Σιχαστρίας, που διατηρείται σε πρόσφατα ρεπορτάζ: μπροστά στην εξώστη του κελιού του Κλεόπα υπήρχαν «πάγκοι για εκατό άτομα», αλλά ο χώρος ήταν «ανεπαρκής» για όσους έρχονταν. Ολόκληρα λεωφορεία από όλη τη χώρα. Ο Κλεόπας, αν και άρρωστος, κήρυττε μέχρι και δεκατέσσερις ώρες την ημέρα, όταν ο γιατρός του είχε επιτρέψει να μιλά μόνο τριάντα λεπτά. Έρχονταν και ξένοι — ιδίως Σέρβοι, «με μεγάλη ευλάβεια, σαν σε άγιο». Έρχονταν επίσκοποι από άλλες χώρες.

Ο πατήρ Ιωαννίκιος Μπαλάν (1930–2007) — ο βιογράφος, ο εκδότης, ο μαθητής της γραφής. Χωρίς αυτόν, δεν θα είχαμε σχεδόν τίποτα από τη διδασκαλία του Κλεόπα σε τυπωμένη μορφή. Ο Μπαλάν επιμελήθηκε όλους τους πάνω από είκοσι τόμους Μας μιλά ο πατήρ Κλεόπας. Έγραψε τον Βίο του πατρός Κλεόπα. Έγραψε το Ρουμανικό Γεροντικό. Ήταν εκείνος που, τον Σεπτέμβριο του 1964, ανέβηκε κρυφά στην καλύβα στα βουνά και παρακάλεσε τον Κλεόπα να επιστρέψει.

Μαθητές που έφτασαν σε υψηλές ιεραρχικές διακονίες. Εκτός από τον Μητροπολίτη Αντώνιο Πλαμάντεαλα, αρκετοί επίσκοποι που ζουν σήμερα στη Ρουμανική Ορθόδοξη Εκκλησία διαπαιδαγωγήθηκαν πνευματικά στο κελί του πατρός Κλεόπα. Δεν τους κατονομάζουμε εδώ — καθένας τους φέρει στη διακονία του ένα μέρος της μαθητείας που έλαβε στη Σιχαστρία.

Η διεθνής διάδοση. Τα βιβλία του πατρός Κλεόπα έχουν μεταφραστεί, μέχρι σήμερα, σε δέκα γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά, ισπανικά, ελληνικά, ρωσικά, σερβικά, ιαπωνικά, αραβικά. Η Ανάβαση προς την Ανάσταση τυπώθηκε στα ελληνικά ήδη από το 1988 στη Θεσσαλονίκη, δέκα χρόνια πριν από τον θάνατο του Κλεόπα. Η αγγλική βιογραφία εκδόθηκε στη Λέικ Τζορτζ το 2001, με τον τίτλο Elder Cleopa of Sihăstria: In the Tradition of Saint Paisius Velichkovsky. Ο Έλληνας μοναχός Δαμασκηνός Γρηγοριάτης μετέφρασε το έργο του Κλεόπα στα ελληνικά για τον Άθω. Οι πατέρες της Μονής Γρηγορίου στον Άθω τον θεωρούσαν άγιο ήδη από τη σύναξη που ο Κλεόπας είχε κάνει σε αυτούς τη δεκαετία του ’70 — ρωτούσαν τους Ρουμάνους προσκυνητές «πώς και ο πατήρ δεν έχει ακόμη εγγραφεί επίσημα στο εορτολόγιο, αφού είναι άγιος».

Εδώ βρίσκεται το σημαντικό σημείο για τον προσεκτικό αναγνώστη: ο Κλεόπας δεν ίδρυσε μια κλειστή, απομονωμένη, σεκταριστική σχολή. Οι μαθητές του πήραν διαφορετικούς δρόμους και καρποφόρησαν σε διαφορετικούς χώρους. Ο Πετρώνιος στον Άθω. Ο Αντώνιος στην Τρανσυλβανία. Ο Ιωαννίκιος στα αρχεία και στις βιβλιοθήκες. Ο Αρσένιος στη Μαύρη Θάλασσα. Ο Πρόκλος στην έρημο. Συν οι σημερινοί επίσκοποι της Ρουμανικής Εκκλησίας. Συν οι δεκάδες χιλιάδες λαϊκοί που μεταμορφώθηκαν.

Αυτή είναι η δοκιμασία του καλού δέντρου: οι καρποί εξαπλώθηκαν. Δεν συγκεντρώθηκαν σε μια λατρεία του προσώπου, δεν δημιούργησαν ένα κλειστό φαινόμενο γύρω από τη μορφή του Κλεόπα. Ενίσχυσε την Ορθοδοξία σε πολλούς τόπους μέσω των ανθρώπων που διαμόρφωσε. Αυτό είναι, αυτό καθαυτό, απόδειξη αποστολικής διάκρισης.

Η τελική αναγνώριση

Τρίτη 1 Δεκεμβρίου 1998, βράδυ. Ο Κλεόπας, πολύ εξασθενημένος, επιστρέφοντας από την έκσταση δύο ημέρες νωρίτερα, κάλεσε τον πατέρα Μιχαήλ, έναν στενό ιερέα. Του είπε:

«Πάτερ Μιχαήλ, να ο τελευταίος μου λόγος: Γρηγορείτε και προσεύχεστε, ότι ουκ οίδατε την ημέραν ουδέ την ώραν εν η ο Υιός του Ανθρώπου έρχεται! Προσεύχεστε και για μένα! Προσεύχεστε!…»

Συνέχισε να δέχεται πιστούς μέχρι μετά τα μεσάνυχτα. Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 1998, ώρα 2:20 το πρωί, παρέδωσε το πνεύμα στα χέρια του Κυρίου.

Εκείνο το βράδυ, στο Βουκουρέστι, συνέβαινε ένα γεγονός που κανείς δεν μπορεί να εξηγήσει ούτε σήμερα. Η μαρτυρία του πατρός Αρσενίου Μουσκάλου, τότε Μεγάλου Εκκλησιάρχη του Πατριαρχικού Καθεδρικού Ναού, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Ο Κόσμος της Πίστης: εξομολογούσε στον Καθεδρικό γύρω στις επτά το βράδυ, όταν, χωρίς κανέναν λειτουργικό λόγο, η μεγάλη καμπάνα του Πατριαρχείου — πάνω από οκτώ τόνους, που χτυπά μόνο στη Θεία Λειτουργία — άρχισε να χτυπά μόνη της. Χτύπησε δυνατά για δύο-τρία λεπτά. Ο π. Νικόλαος Τοντερίτσα ανέβηκε στο καμπαναριό, έσπασε την κλειδαριά της πόρτας: δεν ήταν κανείς. Χρειάστηκε να βγάλει τις ηλεκτρικές ασφάλειες για να τη σταματήσει. Την επομένη έφτασε η είδηση ότι ο πατήρ Κλεόπας είχε φύγει προς τον Κύριο. «Όλοι οι πατέρες στους οποίους έχω διηγηθεί αυτό το περιστατικό είχαν την ίδια σκέψη», λέει ο π. Αρσένιος: «είναι σημάδι ότι κάποιος μεγάλος πρόκειται να φύγει προς τον Κύριο».

Η ακολουθία της κηδείας έγινε μια χειμωνιάτικη ημέρα με απροσδόκητο ήλιο — ενώ τις προηγούμενες ημέρες ήταν κρύο και συννεφιά. Λειτούργησαν οκτώ αρχιερείς και παρέστησαν πάνω από δέκα χιλιάδες πιστοί.

Στις 11–12 Ιουλίου 2024, η Αγία Σύνοδος της Ρουμανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας ενέκρινε την αγιοκατάταξη του πατρός Κλεόπα Ίλιε. Η απόφαση λήφθηκε στο πλαίσιο του επετειακού έτους 2025 — 140 χρόνια από την αναγνώριση του Αυτοκεφάλου και 100 χρόνια από την ανύψωση της Ρουμανικής Εκκλησίας στον βαθμό του Πατριαρχείου.

Στις 28 Απριλίου 2025, στη Μονή Σιχαστρία, ανασύρθηκαν τα λείψανα του Οσίου Κλεόπα και του Οσίου Παΐσιου Ολάρου. Η μαρτυρία των παρισταμένων: ευωδία «κανέλας» στον Όσιο Κλεόπα, «τριαντάφυλλων» στον Όσιο Παΐσιο. Στις 7 Αυγούστου 2025, στη Μονή Σιχαστρία, έγινε η τοπική ανακήρυξη της αγιοκατάταξης, που τελέστηκε από τον ΠΣ Μητροπολίτη Μολδαβίας και Βουκοβίνης Θεοφάνη. Το επίσημο κανονικό όνομα: Όσιος Κλεόπας της Σιχαστρίας. Η ημέρα μνήμης: 2 Δεκεμβρίου, μαζί με τον Όσιο Παΐσιο της Σιχαστρίας.

Το μήνυμα που διαβάστηκε με την ευκαιρία της ανακήρυξης έφερε έναν τίτλο που συνοψίζει όσα είπαμε σε αυτό το άρθρο για την πνευματική γενεαλογία των δύο: «Δύο στύλοι φωτός ανάμεσα στα βουνά και στον ουρανό».

Γιατί «ο τελευταίος»

Αυτό το άρθρο άνοιξε με μια ισχυρή δήλωση. Τώρα, αφού διατρέξαμε τον βίο, τη διδασκαλία, τα χαρίσματα, την ταπείνωση, τη γενεαλογία και τους καρπούς, επιστρέφουμε σε αυτήν.

Γιατί «ο τελευταίος άγιος της Ρουμανίας»;

Όχι επειδή ο Θεός έπαψε να δίνει αγίους στον ρουμανικό λαό. Ο Θεός δεν σταματά. Στα μοναστήρια μας, στις ερήμους, ίσως και σε ανώνυμους λαϊκούς, υπάρχουν πιθανόν τώρα, το 2026, άνθρωποι που φέρνουν εις πέρας τον αγώνα τους και στους οποίους η Εκκλησία θα δώσει κάποτε την οφειλόμενη αναγνώριση.

Αλλά για τον αναγνώστη του σήμερα — για εκείνον που αναζητά ένα ασφαλές, επαληθεύσιμο σημείο αναφοράς, χωρίς αντιπαραθέσεις, χωρίς θεολογικές διαφωνίες, χωρίς κανονικά προβλήματα — ο Κλεόπας παραμένει το τελευταίο σταθερό σημείο. Η τελευταία μορφή που πληροί, ταυτόχρονα και χωρίς αμφιβολία, όλα τα πατερικά κριτήρια της γνήσιας αγιότητας:

• Συνέχεια με την παράδοση — άμεση διαμόρφωση υπό δύο γνήσιους πατέρες, η παϊσιανή βιβλιοθήκη του Νεάμτς, η απομνημονευμένη Φιλοκαλία
• Πατερική επαληθευσιμότητα — κάθε μείζων θεολογική διαβεβαίωση ανιχνεύεται έως την πηγή της, με ακριβείς παραπομπές στους φιλοκαλικούς Αγίους Πατέρες
• Έλλειψη συμβιβασμού — τρεις αποσύρσεις στην έρημο, άρνηση του Διατάγματος 410, κανένας φάκελος συνεργασίας
• Ορθοδοξία χωρίς υποχωρήσεις — χωρίς οικουμενισμό, χωρίς ποιμαντικό εκσυγχρονισμό, χωρίς θεολογικές υποχωρήσεις
• Δημόσια ομολογία — μακριά κηρύγματα, ο Οδηγός ως απολογητικό εγχειρίδιο, ακλόνητος σε εποχές σύγχυσης
• Γνήσια ταπείνωση — οι ταπεινές αυτοονομασίες, η άρνηση της ευωδίας του μυστικού χαρίσματος ως σημάδι διάκρισης
• Πραγματικά, βεβαιωμένα χαρίσματα — η μνήμη, τα δάκρυα, η προόραση, οι μεταθανάτιες θεραπείες
• Καρποί που εξαπλώθηκαν — μαθητές προς όλες τις κατευθύνσεις της Ορθοδοξίας, χωρίς λατρεία του προσώπου
• Επίσημη και λαϊκή αναγνώριση — αγιοκατατάχθηκε το 2025, με ευωδία κατά την ανασύρση των λειψάνων, χωρίς συνοδικές αντιπαραθέσεις

Όλα αυτά, ταυτόχρονα. Αυτός είναι ο σπάνιος συνδυασμός. Αυτός είναι ο Κλεόπας.

Το ερώτημα που αφήνουμε στον αναγνώστη είναι άλλο: αν η Ορθοδοξία μεταδίδεται μέσω ζωντανών αγίων, τι συμβαίνει όταν η σειρά τους αραιώνει;

Η απάντηση, μέχρι το επόμενο ασφαλές σημείο αναφοράς που ο Θεός θα δώσει στη Ρουμανική Εκκλησία, είναι ο Κλεόπας. Τα βιβλία του είναι στα βιβλιοπωλεία. Τα κηρύγματά του είναι στο διαδίκτυο. Τα λείψανά του είναι στη Σιχαστρία. Ο τάφος του καλύπτεται καθημερινά με χώμα που φέρνουν οι μοναχοί, επειδή οι προσκυνητές το παίρνουν μαζί τους στο σπίτι — κάθε σιωπή εκείνου που, το 1977, ένας άλλος άγιος τον υποδέχθηκε με το όνομά του στην έρημο του Άθω και του είπε, χωρίς να έχει ρωτήσει:

«Αν μείνει εκεί και έχει πολλή υπομονή, σώζεται ως απόστολος.»

Έμεινε. Είχε υπομονή. Τώρα προσεύχεται για εμάς.

Όσιε Πάτερ Κλεόπα, πρέσβευε στον Θεό υπέρ ημών.

Κύριες πηγές

• Αρχιμ. Ιωαννίκιος Μπαλάν, Ο βίος του πατρός Κλεόπα, Εκδόσεις Τρίνιτας, Ιάσιο
• Αρχιμ. Ιωαννίκιος Μπαλάν (επιμ.), Μας μιλά ο πατήρ Κλεόπας, τόμ. 1–20, Εκδόσεις Μονής Σιχαστρίας
• Αρχιμ. Κλεόπας Ίλιε, Οδηγός στην ορθόδοξη πίστη, 4η έκδ., Εκδόσεις Επισκοπής Ρομάν, 2000
• Αρχιμ. Κλεόπας Ίλιε, Κηρύγματα στις δεσποτικές εορτές και στους αγίους του έτους, Εκδόσεις Επισκοπής Ρομάν
• Αρχιμ. Κλεόπας Ίλιε, Ανάβαση προς την Ανάσταση, Εκδόσεις Τρίνιτας / Δοξολογία
• Αρχιμ. Κλεόπας Ίλιε, Πνευματικές οδηγίες για το πρόσκαιρο και το αιώνιο, Εκδόσεις Τεόγκνοστ, Κλουζ-Ναπόκα, 2004
• Να σας φάει ο Παράδεισος!, τόμ. Ι–IV, Εκδόσεις Μονής Σιχαστρίας
• Μητροπολίτης Αντώνιος Πλαμάντεαλα, Παράδοση και ελευθερία στην ορθόδοξη πνευματικότητα, Σιμπίου, 1983
• Επίσημη σελίδα της Μονής Σιχαστρίας: sihastria.mmb.ro
• Ολόκληρο το κήρυγμα του πατρός Κλεόπα για τον Όσιο Παΐσιο του Νεάμτς: acvila30.ro
• Η συνάντηση με τον Όσιο Παΐσιο τον Αγιορείτη (τόμ. 15 Μας μιλά ο πατήρ Κλεόπας): pravila.ro